ទុក្ខ
[ទុក]- ន (បា.; សំ. ទុះខ ) សេចក្ដីព្រួយ, សេចក្ដីលំបាក ( កាយនិងចិត្ត ) : កើតទុក្ខ, មានទុក្ខ ។ ពាក្យផ្ទុយ : សុខ ។ ឈ្មោះអរិយសច្ចទី ១ ( ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤ ) បានខាងសេចក្ដីទុក្ខ ដែលកើតអំពី ជាតិ, ជរា, ព្យាធិ, មរណៈ, សេចក្ដីសោកស្ដាយ, ខ្សឹកខ្សួល, លំបាកកាយ, តូចចិត្ត, ទង្គឹះតានតឹងចិត្ដ; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសច្ច ( ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង ) ។ ទុក្ខក្ខន្ធ ( ទុក-ខ័ក-ខ័ន) ន. (បា.; សំ. ទុះខស្កន្ធ ) គំនរទុក្ខ, កងទុក្ខ គឺប្រជុំនៃសេចក្ដីទុក្ខគ្រប់យ៉ាង ។ ទុក្ខក្ស័យ ( ទុក-ខ័ក ក្សៃ) ន. (បា. ទុក្ខក្ខយ; សំ. ទុះខក្សយ ) ដំណើរអស់ទុក្ខ, ទីអស់ទុក្ខ (ព្រះនិព្វាន) : ព្រះអរហន្តទាំងឡាយ លោកបានដល់នូវទុក្ខក្ស័យហើយ; ព្រះនិពា្វនជាទុក្ខក្ស័យ ។ ទុក្ខនិរោធ ( ទុក-ខៈនិរោត) ន. (បា. ) សេចក្ដីរំលត់ទុក្ខ; ទីរំលត់ទុក្ខ (ព្រះនិពា្វន), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី ៣ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤ ) បានខាងដំណើររំលត់តណ្ហាអស់ មិនមានសល់; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខនិរោធសច្ច (ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង ) ។ ទុក្ខនិរោធគាមិនី ( ទុក-ខៈនិរោធៈ—) ន. (បា.) សេចក្ដីប្រតិបត្តិជាផ្លូវឬជាឧបាយឲ្យរលត់ទុក្ខ ( អដ្ឋង្គិកមគ្គ ), ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី៤ (ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤) បានខាងផ្លូវមានអង្គ៨ គឺ សេចក្ដីយល់ត្រូវ, តម្រិះត្រូវ, ការស្ដីនិយាយត្រឹមត្រូវ, ការងារត្រឹមត្រូវ, ការចិញ្ចឹមជីវិតត្រឹមត្រូវ, ព្យាយាមត្រូវ, ការរឭកត្រូវ, ដំណើរតាំងចិត្តខ្ជាប់ខ្ជួនត្រូវ ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខនិរោធគាមិនីបដិបទាអរិយសច្ច ឬហៅថា មគ្គសច្ច ក៏បាន ( ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង ) ។ ទុក្ខនិរោធសច្ច ( ទុក-ខៈនិរោធៈស័ច) ន. (បា. ) សេចក្ដីរលត់ទុក្ខជាធម៌មានពិត ( ម. ព. ទុក្ខនិរោធ ) ។ ទុក្ខបរិញ្ញា ( ទុក-ខៈប៉ៈរ៉ិញ-ញ៉ា) ន. (បា.) កំណត់ដឹងច្បាស់នូវទុក្ខ, កំណត់បានថាជាទុក្ខ, ប្រាជ្ញាដែលកត់សម្គាល់យល់ថាជាទុក្ខ ។ ទុក្ខប្បទាន ( ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ—) ន. (បា.) ការលើកទុក្ខធុរៈទម្លាក់ទៅលើគេ, ការផ្ដេកវេរទុក្ខធុរៈឲ្យគេ ។ ទុក្ខប្បហាន ( ទុក-ខ័ប-ប៉ៈ—) ន. (បា. ) ការលះសេចក្ដីទុក្ខ គឺការរលាស់សេចក្ដីទុក្ខចោលមិនឲ្យទំនៅក្នុងចិត្ត : ទុក្ខប្បហានជាហេតុនាំឲ្យបានសេចក្ដីសុខ ។ ទុក្ខវេទនា ( ទុក-ខៈវេទៈនា) ន. (បា. ) ដំណើរដឹងនូវសេចក្ដីព្រួយ, លំបាក; ដំណើររងអារម្មណ៍ ឬទទួលអារម្មណ៍ជាទុក្ខ, សេចក្ដីសោយទុក្ខ ។ ហៅត្រឹមតែ វេទនា ប៉ុណ្ណេះ ក៏គង់សំដៅសេចក្ដីថា ទទួលរងអារម្មណ៍ជាទុក្ខដែរ : រងវេទនា ។ ខ្មែរយើងប្រើជា កិ. ក៏មាន : វេទនាណាស់ !, វេទនាអ្វីម្ល៉េះទេ ! ឬ វេទនាអ្វីម្ល៉េះហ៎្ន ! ។ ទុក្ខសច្ច ( ទុក-ខៈស័ច) ន. (បា. ) សេចក្ដីទុក្ខជាធម៌មានពិត (ម. ព. ទុក្ខ ) ។ ទុក្ខសមុទយ ( ទុក-ខៈសៈមុទៈយៈ) ន. (បា.) ហេតុដែលនាំឲ្យកើតទុក្ខ ( តណ្ហា ) , ជាឈ្មោះនៃអរិយសច្ចទី២ ( ក្នុងអរិយសច្ចទាំង៤ ) បានខាងតណ្ហាដែលជាហេតុនាំបណ្ដាលឲ្យកើតទុក្ខ; ហៅឲ្យពេញថា ទុក្ខសមុទយអរិយសច្ច ឬ ទុក្ខសមុទយសច្ច (ម. ព. ចតុរារិយសច្ច ផង ) ។ ទុក្ខសមុទយសច្ច ( ទុក-ខៈសៈមុទៈយៈស័ច) ន. (បា. ) ហេតុដែលនាំបណ្ដាលឲ្យកើតទុក្ខជាធម៌មានពិត ( ម. ព. ទុក្ខសមុទយ ) ។ ល ។វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
Look up another word in the Khmer Dictionary
More words
ទោស ធានា ទាប កម្មវិធី ក្មេង មុខងារ វិស័យ សម្ដែង ស្រូវ ក្លាយ អង្គការ ជ្រើស ពល ខណ្ឌ ធម្មតា ប្រកបដោយ រៀន គោរព ប្រាកដ សម្គាល់ បញ្ជាក់ បាយ ចាំ ខូច
Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.