Skip to content

សមណសក្ដិ

[សៈម៉ៈណៈស័ក]
  1. ន ( បា. និង សំ. ក្ល., បា. សមណ + សត្តិ; សំ. ឝ្រមណ + ឝក្តិ ) ស័ក្ដិសម្រាប់សមណៈ គឺឋានន្តរស័ក្ដិសម្រាប់បព្វជិតក្នុងប្រទេសនីមួយៗ ។ តាមបវេណីក្នុងកម្ពុជរដ្ឋ មានសមណស័ក្ដិទីស្ដេចសង្ឃ, ទីសង្ឃនាយក, ទីរាជាគណៈ, ទីឋានានុក្រម, ទីមហា; ចែកជា ៤ សម្រាប់គឺ ឯក, ទោ, ត្រី, ចត្វា ( ធៀបដោយឋានន្តរស័ក្ដិមន្ត្រីខាងអាណាចក្រក្នុងបុរាណសម័យ ) ។ សមណស័ក្ដិទីរាជាគណៈ ( ក្នុងតំណែង ) មាន ៣២ គឺ សម្រាប់ឯកមាន ១១ គឺ ១- ព្រះសុគន្ធ ( ទីអគ្គមហាសេនា ), ប៉ុន្តែចួនកាលព្រះករុណាជាម្ចាស់ជីវិត ទ្រង់តាំងជាស្ដេចសង្ឃទីសម្ដេចព្រះសង្ឃរាជឬទីដូចជាឧបរាជរងបន្ទាប់ពីសម្ដេចព្រះមហាសង្ឃរាជមក, ហៅថា សម្ដេចព្រះសុគន្ធាធិបតី...; ២-ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ ( ទីយោមរាជ ); ៣- ព្រះពោធិវ័ង្ស ( ទីវាំងវរវៀងជ័យ ); ៤- ព្រះធម្មលិខិត ( ទីក្រឡាហោម ); ៥- ព្រះវនរ័ត ( ទីចក្រី ) –ទីឱភាសមន្ត្រី ( រឿនហ្លួង ) មាន ២ គឺ ១- ព្រះមហាព្រហ្មមុនី ( ទីមហាមន្ត្រី ); ២- ព្រះមហាវិមលធម្ម ( ទីមហាទេព ) –ទីឃ្លាំងធម៌មាន ៤ គឺ ១- ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ; ២- ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ; ៣- ព្រះឃោសធម្ម; ៤- ព្រះធម្មឧត្ដម ។រាជាគណៈសម្រាប់ឯកទាំងនេះត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិព័ណ៌ក្រហម ។ រាជាគណៈសម្រាប់ទោមាន ៧ គឺ ១- ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស ( ទីសម្ដេចចៅពញា ); ២- ព្រះពុទ្ធវង្ស ( ទីវង្សាអគ្គរាជ ); ៣- ព្រះសាក្យវង្ស ( ទីស្រីធម្មាធិរាជ ); ៤- ព្រះធម្មកវីវង្ស ( ទីវិបុលរាជ ); ៥- ព្រះអរិយវង្ស ( ទីរាជតេជៈ ) –ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២ គឺ ១- ព្រះអរិយកស្សប ( ទីអធិរាជវង្សា ); ២- ព្រះឧបាលិវង្ស ( ទីអធិកវង្សា ); ទាំង ៧ រូបនេះ ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិពណ៌បៃតង ។ រាជាគណៈសម្រាប់ត្រីមាន ៧ គឺ ១- ព្រះញាណរង្សី ( ទីជេដ្ឋាមន្រ្តី ); ២- ព្រះញាណវីរិយៈ ( ទី...ឯករាជ ); ៣- ព្រះធម្មប្បញ្ញាញាណ ( ទី...បទេសរាជ ); ៤- ព្រះសិរីវិសុទ្ធិញ្ញាណ ( ទីស្រីទិព្វវ័ង ); ៥- ព្រះញាណកោសល ( ទីនរិន្ទនាយក ); –ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២ គឺ ១- ព្រះទេពមុនី ( ទីវិសេសមន្រ្តី ); ២- ព្រះទេពសត្ថា ( ទីមន្ត្រីនាយក ); ទាំង ៧ រូបនេះ ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិព័ណ៌ស្វាយ ។ រាជាគណៈសម្រាប់ចត្វាមាន ៧ គឺ ១- ព្រះធម្មវិបស្សនា ( ទីអធិបតីសេនា ); ២- ព្រះធម្មវីរិយៈ ( ទីវង្សានុរក្ស ); ៣- ព្រះធម្មវិសុទ្ធិ ( ទីវង្សាភិមន្ដ ); ៤- ព្រះសមាធិធម្ម ( ទីបវររាជ ); ៥- ព្រះធម្មនិរោធរង្សី ( ទីវង្សាធិបេស ) –ទីឱភាសមន្ត្រីមាន ២ គឺ ១- ព្រះញាណសំវរ ( ទីមហាធិរាជ ); ២- ព្រះវិន័យសំវរ ( ទីទេពនាយក ); ទាំង ៧ រូបនេះត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិព័ណ៌ខៀវ ។ ទាំងបព្វជិតជាឋានានុក្រមទីបាឡាត់, វិន័យធរ, ធម្មធរ, ព្រះគ្រូ, ធម្មកថិក, សមុហ៍ របស់រាជាគណៈទាំង ៤ សម្រាប់នេះ ក៏ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិមានព័ណ៌តាមលំដាប់សម្រាប់នោះដែរ; ឯរាជាគណៈនិងឋានានុក្រមក្រៅពីនេះ ហៅថា ឋានន្តរពិសេស ឬ សមណស័ក្ដិពិសេស បើតាំងក្នុងសម្រាប់ណា ( ឯក ឬ ទោ, ត្រី, ចត្វា ) ត្រូវប្រើផ្លិតសមណស័ក្ដិមានព័ណ៌តាមសម្រាប់នោះ ( ម. ព. វណ្ណ ឬ វណ្ណៈ ន. និង ទ្រទូង, រាជាគណៈ, ឋានានុក្រម ផង ) ។ សមណស័ក្ដិទាំង ៤ ថ្នាក់ ដូចខាងលើនេះ ជារបៀបក្នុងសម័យមុន ។ លុះដល់មក គ. ស. ១៩៤៣ មានការកែប្រែបន្ថែមបន្ថយខ្លះហើយតមកដល់ គ. ស. ១៩៤៨ បានរៀបចំកែប្រែម្ដងទៀត ( ព្រះរាជក្រមលេខ ១២ នស. ចុះថ្ងៃទី ៩-២-៤៣, លេខ ៦៨ នស. ចុះថ្ងៃទី ១៨-៩-៤៣ និងលេខ ១ រវ. ចុះថ្ងៃទី ២៦-៥-៤៨ ) មានរបៀបដូចតទៅនេះគឺ ព្រះសង្ឃនាយកគណៈមហានិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះមហាសុមេធាធិបតី; ព្រះសង្ឃនាយកគណៈ ធម្មយុត្តិកនិកាយ មានឋានន្តរជា ព្រះសុធម្មាធិបតី ។ ឋានន្តរទាំងពីរនេះ ជាសមណសក្ដិពិសេសខ្ពស់បំផុត សម្រាប់តែព្រះសង្ឃនាយកទាំងពីរគណៈ ហើយចួនកាលឡើងដល់ទី សម្ដេច ផង ក៏មាន, ចួនកាលឡើងជា សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ក៏មាន ។ ឯសមណសក្ដិទីរាជាគណៈ ក្នុងតំណែងខាងគណៈ មហានិកាយថ្នាក់ឯកមាន ៣ គឺ ១- ព្រះធម្មលិខិត; ២- ព្រះពោធិវ័ង្ស; ៣- ព្រះវនរ័ត ( ទាំង ៣ នេះ ចួនកាលឡើងជាទី សម្ដេច ) ។ ថ្នាក់ទោមាន ៦ គឺ ១- ព្រះមហាវិមលធម្ម; ២- ព្រះពុទ្ធឃោសាចារ្យ; ៣- ព្រះធម្មឃោសាចារ្យ; ៤- ព្រះឃោសធម្ម; ៥- ព្រះសាសនមុនី; ៦- ព្រះមុនីកោសល ។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៦ គឺ ១- ព្រះសិរីសម្មតិវង្ស; ២- ព្រះពុទ្ធវង្ស; ៣- ព្រះសាក្យវង្ស; ៤- ព្រះឧបាលិវង្ស; ៥- ព្រះញាណវង្ស; ៦- ព្រះសុមេធវង្ស ។ ថ្នាក់ចត្វាមាន ២០ គឺ ១- ព្រះធម្មវិបស្សនា; ២- ព្រះសមាធិធម្ម; ៣- ព្រះញាណកោសល; ៤- ព្រះសិរីសង្គាមមុនី; ៥- ព្រះសិរីវិសុទ្ធិ; ៦- ព្រះធម្មវង្សា; ៧- ព្រះញាណសំវរ; ៨- ព្រះវិន័យសំវរ; ៩- ព្រះឥន្ទមុនី; ១០- ព្រះទេពមុនី; ១១- ព្រះវិន័យមុនី; ១២- ព្រះទេពសត្ថា; ១៣- ព្រះសីលសំវរ; ១៤- ព្រះគម្ភីរត្ថេរ; ១៥- ព្រះអរិយមគ្គញ្ញាណ; ១៦- ព្រះវិភទ្ទញ្ញាណ; ១៧- ព្រះបវរសត្ថា; ១៨- ព្រះញាណវិសុទ្ធិវង្ស; ១៩- ព្រះធម្មវិសុទ្ធិវង្ស; ២០-ព្រះបិដកធម្ម ។ សមណសក្ដិទីរាជាគណៈក្នុងតំណែងខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ ថ្នាក់ឯកមាន ២ គឺ ១- ព្រះមង្គលទេពាចារ្យ; ២- ព្រះពុទ្ធាចារ្យ ។ ថ្នាក់ទោមាន ៣ គឺ ១- ព្រះមហាព្រហ្មមុនី; ២- ព្រះធម្មឧត្ដម; ៣- ព្រះអរិយកស្សប ។ ថ្នាក់ត្រីមាន ៤ គឺ ១- ព្រះអរិយវង្ស; ២- ព្រះធម្មកវីវង្ស; ៣- ព្រះញាណរង្សី; ៤- ព្រះមហាវីរវង្សាចារ្យ ។ ថ្នាក់ចត្វាមាន ១២ គឺ ១- ព្រះបទុមវង្សា; ២- ព្រះធម្មមុនី; ៣- ព្រះវជិរមេធា; ៤- ព្រះអរិយមុនី; ៥- ព្រះទេពមោលី; ៦- ព្រះធម្មត្ថេរ; ៧- ព្រះអមរាភិរក្ខិត; ៨- ព្រះមហារាជធម្ម; ៩- ព្រះរតនមុនី; ១០- ព្រះធម្មត្រ័យលោកាចារ្យ; ១១- ព្រះធម្មវរោត្ដម; ១២- ព្រះញាណវីរិយៈ ។ រួមសមណសក្ដិព្រះរាជាគណៈក្នុងតំណែងទាំង ៤ ថ្នាក់ គឺខាងគណៈមហានិកាយ៣៥, ខាងគណៈធម្មយុត្តិកនិកាយ មាន ២១ ត្រូវជា ៥៦ ។ ព្រះសង្ឃនាយក ឬ សម្ដេចព្រះសង្ឃរាជ ទាំងពីរព្រះអង្គនិងព្រះរាជាគណៈក្នុងតំណែងទាំង ៥៦ អង្គនេះ សុទ្ធតែព្រះមហាក្សត្រិយ៍ទ្រង់ប្រោសព្រះរាជទានតែងតាំងដោយព្រះរាជក្រឹត្យ ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

ស្មេញ ស្រមុយ សុយម៉ុយ ស្មែ គគ្រីតគគ្រាត ស្រកក់ គងពិសី ពព្រឹម ធ្នះ ស្តឹក ច្រាច់ ស្រពិល ស្រមាញ ស្រមិក ស្រមេវ ស្រមើ ស្រឡឹង ស្រឡឹប ស្រឡើកើ ស្រលឹប ស្រលុង រញោរញេញ ចារចែង នេហិ

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.