អភ័យ
[អៈភៃ]- ន ( សំ. បា. អភយ ) ការឥតភ័យ, ឥតខ្លាច; ការមិនប្រកាន់ទោស, មិនយកទោស, មិនចាប់ទោស; ការមិនបៀតបៀនឲ្យភិតភ័យ : ឲ្យអភ័យ; គួរដល់អភ័យ; បានអភ័យអំពី . . . ។ ប្រើជា គុ. ក៏បាន "ដែលឥតភ័យ" : ប្រទេសអភ័យ; សត្វអភ័យ ។ វេវ. និរភ័យ ឬ និភ៌យ ។ ខ្មែរប្រើជា កិ. ក៏មាន "មិនឲ្យមានភ័យ; មិនឲ្យមានទោស, មិនប្រកាន់ទោស" : សូមអភ័យ ឬ សូមអភ័យទោស សូមកុំប្រកាន់ទោស, កុំចាប់ទោស : សេចក្ដីគួរពុំគួរ សូមអភ័យទោស ( បែបសេចក្ដីគោរពសម្រាប់ប្រើក្នុងខាងចុងសំបុត្រ, ចុតហ្មាយ, ដីកាទាំងពួង; ត្រង់ខាងចុងបន្ទាប់ពាក្យ សូម ត្រូវបញ្ចូលពាក្យតាមថ្នាក់បុគ្គល : . . . សូមព្រះរាជទាន . . ., . . . សូមទ្រង់ . . ., . . . សូមមេត្តា . . . ) ។ អភ័យឯកសិទ្ធិ ( —អែក-កៈសិត ) ន. ( បា. < អភយ "ការឥតន័យ, ការមិនប្រកាន់ទោស, . . . " + ឯក "មួយ; ដោយឡែក, ផ្សេង; ពិសេស" + សិទ្ធិ "អំណាច, ច្បាប់, សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់" ) អំណាចដោយឡែកការពារមិនឲ្យភ័យ; ច្បាប់ពិសេសសម្រាប់ជនមួយរូបឬមួយក្រុម ដែលមិនទួទៅដល់ជនឯទៀត; សេចក្ដីសម្រេចតាមអំណាចច្បាប់ផ្សេងដោយឡែកសម្រាប់លស់លាឲ្យរួចពន្ធ : អភ័យឯកសិទ្ធិរបស់សភា, អភ័យឯកសិទ្ធិរបស់អង្គទូត ។ ( ម. ព. សិទ្ធិ និង ឯកសិទ្ធិ ផង ) ។ បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃសរសេរជា អភយ ( អៈភៈយៈ ), ដូចជា អភយដ្ឋាន ឬ —ប្រទេស ឋានឬប្រទេសដែលឥតភ័យ : ព្រៃនោះធំស្ងាត់មែន ប៉ុន្តែជាអភយដ្ឋាន ។ អភយទាន ការឲ្យអភ័យ; ការឲ្យជីវិត ( ជីវិតទាន ) ។ អភយន្តរាយ ( < អភយ + អន្តរាយ ) ដែលឥតភ័យនិងអន្តរាយ ។ អភយវ័ន ព្រៃដែលឥតភ័យ, ដែលពុំគួរខ្លាច ។ អភយូបទ្រព ( < អភយ + ឧបទ្រព ) ដែលឥតភ័យឥតឧបទ្រព ។ អភយូបសគ្គ ឬ —ស័គ្គ ( < អភយ + ឧបសគ្គ ) ដែលឥតភ័យឥតឧបស័គ្គ ។ ល ។វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
Look up another word in the Khmer Dictionary
More words
ទាន់ហន់ ឧត្បល វទ ឧម្មង្គ អុង ឧម្មត្តក ឯតទគ្គៈ កុំផ្លិច ភពផែនដី ការឆ្លងកាត់ ឥន្ទ្រី ហ៊ូ មនោនិយម សទិស សមធម៌ ចចក តន្តិ បច្ឆិមបទ ផ្នត់ដើម ពាក្យសមាស សូរស្ទះ ព្យញ្ជនៈកន្លះ ស្រៈបើក ខ្ពង់រាប
Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.