Skip to content

អាទិ

[—ទិ]
  1. ន (សំ. បា. អាទិ) ដើម, ខាងដើម; ដើមដំបូង; ការផ្ដួចផ្ដើមមុន
    មានដូច្នេះជាអាទិ មានដូច្នេះជាដើម ។ ដើមអាទិ៍ ដើមដំបូង, ដើមចម ។ នាំអាទិ៍ នាំផ្ដើមមុន; ផ្ដួចផ្ដើមសេចក្ដីមុន; ផ្ដើមហេតុឬផ្ដើមដំណើរមុន (ប្រើជា អាទ្យ ក៏បាន, អ. ថ. អាត) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  2. ន ខ្មែរប្រើពាក្យនេះជា កិ. ផងក៏មានខ្លះ "ផ្ដើម, ផ្ដួចផ្ដើម, តាំងផ្ដើមមុន; រៀបរបមុន"
    កាលគេអាទិ៍ កាលគេផ្ដួចផ្ដើម, កាលគេរៀបរប : ធម្មតាអ្នកជាជាតិ កាលគេអាទិ៍ឲ្យគិតគូរ កុំខ្ជិលដេកទទូរ ដល់ថ្ងៃរះពេញពន្លឺ (សាស្ត្រាច្បាប់កេរ្តិ៍កាល) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  3. ន អាទិកម្មិក ឬ —កម្មិកបុគ្គល បុគ្គលដើមបញ្ញត្តិ ។ អាទិករ អ្នកផ្ដើមធ្វើមុន ។ អ្នកសាងលោក គឺព្រហ្មឬវិស្ណុ (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍) ។ អាទិកល្យាណ (—កល់-យ៉ាន) លម្អឬពីរោះខាងដើម; ដែលមានលម្អឬពីរោះខាងដើម ។ អាទិការណ៍ ឬ —មូល ហេតុដើមឬដើមហេតុ, ហេតុដំបូង, មូលហេតុ, ប្រថមហេតុ ។ អាទិកាល កាលខាងដើម, កាលពីដើម ។ អាទិគរុ អក្សរគរុនៅខាងដើម; ដែលមានអក្សរគរុនៅខាងដើម (ព. វ. ) ។ អាទិគុរុ គ្រូដើម; សេនាបតីទី ១ ។ អាទិទេព ទេព្ដាខាងដើម, ទេព្ដាមុនបង្អស់ ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  4. ន ពាក្យសន្មតហៅអនុត្តរបុគ្គលដែលគេជឿសម្គាល់ទុកថាជាព្រះជាអ្នកបង្កើតទឹកដីនិងសត្វលោក, ជាអ្នករក្សាការពារនិងឲ្យសុខទុក្ខដល់មនុស្សលោក
    ព្រះអាទិទេព; ព្រះពុទ្ធមិនមែនជាព្រះអាទិទេពទេ ព្រះអង្គគ្រាន់តែជាមនុស្សអស្ចារ្យ ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  5. ន អាទិបរិយោសាន (—ប៉ៈរ៉ិយ៉ោ—) ខាងដើមនិងខាងចុង ។ អាទិបុរស បុព្វបុរស; វិស្ណុ ។ អាទិប្រយោគ ប្រយោគដើម, ប្រយោគមុន ។ អាទិពុទ្ធ ព្រះពុទ្ធដើម គឺព្រះពុទ្ធដែលបង្កើតព្រះពុទ្ធនិងពោធិសត្វគ្រប់ព្រះអង្គ
    ព្រះអាទិពុទ្ធ (តាមលទ្ធិពុទ្ធសាសនិកខាងមហាយាន ដែលធៀបគ្នានឹងលទ្ធិព្រាហ្មណ៏) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  6. ន អាទិព្រហ្មចរិយធម៌ ព្រហ្មចរិយធម៌ដែលត្រូវសិក្សាមុនដំបូង; បាតិមោក្ខសំវរសីល ។ អាទិព្រហ្មចរិយសិក្ខា ការសិក្សាអាទិព្រហ្មចរិយធម៌; សិក្ខាបទក្នុងបាតិមោក្ខ ។ អាទិរាជ ព្រះរាជាដើមវង្សនៃក្សត្រិយ៍ក្នុងលោក, ប្រថមក្សត្រិយ៍ (ព្រះបាទមនុ) ។ អាទិមជ្ឈិម ឬ —មធ្យម ខាងដើមនិងកណ្ដាល ។ អាទិលុប ឬ— លោប (ព. វ. ) ការលុបអក្សរដើមនៃពាក្យមួយៗចេញ, ដូចជា ឧបាសក ជា បាសក, ឧបាសិកា ជា សិកា, ឧបាធ្យាយ ជា បាធ្យាយ ជាដើម (ក្នុងវេយ្យាករណ៍សំស្រ្កឹតនិងបាលីមានន័យប្លែកៗ ពីនេះទៅទៀត) ។ អាទិវាចា ឬ —វាទ សម្ដីដើម ។ អាទិសង្កេត អក្សរសង្ខេបដែលដកយកតែមួយតួៗខាងដើមពីក្នុងពាក្យមួយៗមកប្រើ, ដូចជា កិ. គឺកិរិយាសព្ទ; គុ. គឺគុណសព្ទ; ន. គឺនាមសព្ទ; ពុ. ស. ឬ ព. ស. គឺពុទ្ធសករាជ; ភ. ព. គឺភ្នំពេញ ជាដើម
    អក្សរអាទិសង្កេត (ហៅ អក្សរសង្ខេប ក៏បាន) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  7. ន អាទិសព្ទ សព្ទដែលជាដើម គឺសព្ទមានចំនួនច្រើន ប៉ុន្តែយកតែចំនួនប៉ុណ្ណោះៗមកប្រាប់ថា "មាននេះមួយៗ ជាដើម", ដូចជា សង្ហារិមទ្រព្យមានចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម (ចាន, ឆ្នាំង, កែវ, គោម ជាដើម ជាអាទិសព្ទ) ។ អាទិសម្ភាស ឬ— សម្ភាសន៍ ការនិយាយរាក់ទាក់ទៅរកមុនឬមករកមុន, សម្ដីរួសរាយរកមុន ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

ចាប រឿងរ៉ាវ គុម្ព សំណាង ទាក់ទិន ធុំ តណ្ហា សំពះ ធារ អំពៅ យាយ មួយអន្លើ រាត្រី ស្លូត បណ្ដេញ បទបញ្ជា ពិពណ៌នា ប្រព្រឹត្តិកម្ម សណ្ឋាគារ ប្រហែស ឆែក ឈូស ប្រក់ ឆ្លាក់

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.