ឥន្ទ្រិយ
[អិន-ទ្រី]- ( សំ. បា. ) ភាវៈជាធំ, ឥស្សរភាព; អានុភាព, អំណាច; គុណានុភាពឬគុណសម្បត្តិរបស់ព្រះឥន្ទ្រឬដែលជាប់ទាក់ទងអំពីព្រះឥន្ទ្រមក; រូបកាយ; កម្លាំង, កម្លាំងកាយ; សេចក្ដីដឹង, ប្រាជ្ញា; អារម្មណ៍; មុខការ, នាទី; អាយតនៈខាងក្នុង, ប្រសាទឬប្រសាទរូប : សង្រួមឥន្រ្ទិយ ប្រុងប្រយ័ត្នអាយតនៈខាងក្នុងមានភ្នែកជាដើម។ ឥន្រ្ទិយ សព្ទនេះមានន័យច្រើនយ៉ាងណាស់, ព. ពុ. ប្រាប់ថាអ្វីដែលជាធំតាមមុខតាមនាទីរបស់ខ្លួនឬដែលមានបែបភាពផ្សេងដោយឡែកហៅថា ឥន្ទ្រិយ, ដូចជា ភ្នែក ហៅ ចក្ខុន្ទ្រិយ; ត្រចៀក ហៅ សោតិន្ទ្រិយ; ច្រមុះ ហៅ ឃានិន្ទ្រិយ; អណ្ដាត ហៅ ជិវ្ហិន្ទ្រិយ; កាយ ហៅ កាយិន្ទ្រិយ; មនោ ឬ ចិត្ត ហៅ មនិន្ទ្រិយ( ព្រោះអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ នេះជាធំក្នុងការទទួលអារម្មណ៍តាមនាទីរបស់ខ្លួន ជាជំនួសគ្នាពុំបាន ) ។ ស្ត្រី ហៅ ឥត្ថិន្រ្ទិយ; បុរស ហៅ បុរិសិន្ទ្រិយ ( ព្រោះជាធំដោយមានបែបភាពទីទៃពីគ្នា ) ។ ជីវិត ហៅ ជីវិតិន្ទ្រិយ( ព្រោះជីវិតជាធម្មជាតធំមួយយ៉ាងរបស់សត្វលោក ) ។ សេចក្ដីសុខ ហៅ សុខិន្ទ្រិយ; សេចក្ដីទុក្ខ ហៅ ទុក្ខិន្ទ្រិយ; សោមនស្ស ហៅ សោមនស្សិន្ទ្រិយ; ទោមនស្ស ហៅ ទោមនស្សិន្ទ្រិយ; ឧបេក្ខា ហៅឧបេក្ខិន្រ្ទិយ ( ព្រោះធម្មជាតទាំងនេះ សុទ្ធតែមាននាទីជាធំដោយឡែកពីគ្នា ) ។ សទ្ធា ហៅ សទ្ធិន្ទ្រិយ; វីរិយៈ ហៅ វីរិយិន្ទ្រិយ; សតិ ហៅ សតិន្រ្ទិយ; សមាធិ ហៅ សមាធិន្ទ្រិយ; បញ្ញា ហៅ បញ្ញិន្ទ្រិយ ( ព្រោះធម៌ទាំងនេះសុទ្ធតែមាននាទីទីទៃពីគ្នា ) ។ល។វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
- បើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ សរសេរជា ឥន្រ្ទិយ អ. ថ. អិន ឬ អ៊ិន-ទ្រិយៈ, ដូចជា ឥន្ទ្រិយគោចរ ដំណើរ; ខេត្តនៃអារម្មណ៍ឬនៃការដឹង ។ ឥន្ទ្រិយាង្គ ឬ អង្គេន្ទ្រិយ អង្គនៃឥន្ទ្រិយឬឥន្ទ្រិយដែលចែកជាពួក, មាន ៣ យ៉ាងគឺ ភ្នែក, ត្រចៀក, ច្រមុះ, អណ្ដាត, ស្បែក ហៅ ជ្ញានេន្ទ្រិយ( < ជ្ញាន "ការដឹង" + ឥន្រ្ទិយ"ភាវៈជាធំ" ); ក, ដៃ, ជើង, វច្ចមគ្គ, បស្យាវមគ្គ ហៅ កម៌េន្ទ្រិយ ( < កម៌"កិច្ចការ, ការងារ" + ឥន្ទ្រិយ ); ចិត្ត ហៅ អន្តរេន្ទ្រិយ ( < អន្តរ "វិញ្ញាណ" + ឥន្ទ្រិយ ); រួមជាអង្គនៃឥន្ទ្រិយ ៣ យ៉ាងឬប្រភេទនៃឥន្ទ្រិយ១១យ៉ាង (តាមលទ្ធិព្រាហ្មណិក)។ ឥន្ទ្រិយសង្វរ ឬ –សំវរៈ ( –សង់-វ៉ ឬ –ស័ង-វ៉ៈរ៉ៈ ) ការសង្រួមឥន្រិ្ទយ គឺការប្រុងប្រយ័ត្នអាយតនៈខាងក្នុងទាំង ៦ មានភ្នែកជាដើម។ ឥន្ទ្រិយសំវរសីល ( –ស័ង-វ៉ៈរ៉ៈសិល ) សីលដែលបរិសុទ្ធព្រោះការប្រុងប្រយ័ត្នអាយតនៈខាងក្នុង( ម. ព. ចតុប្បារិសុទ្ធិសីល ផង )។ល។ ព. កា. សរសេរជា ឥន្រ្ទីយ៍ ដើម្បីឲ្យស្រួលអានក៏បាន, ជាកាព្យថាសង្រួមឥន្រ្ទីយ៍ ពាក្យចាស់អំពី បុរាណហៅថា ស្រគត់ឥន្ទ្រីយ៍ ជាទីជ្រះថ្លា ទោះបីជនណា ក៏តែងពេញចិត្ត ។ សង្រួមឥន្ទ្រីយ៍ តាជីដូនជី និងបព្វជិត ស្រគត់ស្រគំ សមរម្យមែនពិត ចេញចរឆ្ងាយជិត គេរែងគោរព ។វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
Look up another word in the Khmer Dictionary
More words
សំឡី ងំ សន្ធឹក សិង្ហ រាជាគណៈ អ្នកកាន់កាប់ ចន ពិដោរ លំទោន បង្អូស រល ឃាត សាក្សី គរុ ប្រគំ ជ្រួស ភ្ជិត ភាំង ស្ទាក់ស្ទើរ លោម សំណាប សាត់ ផែ សង់ទីម៉ែត្រ
Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.