Skip to content

ការបំបែកនាម

  1. ភាសាវិទ្យា ដំណើរបំបែកនាមដោយប្រើភាគខាងចុងផ្សេងៗគ្នាទៅតាមមុខងាររបស់វា។ នៅក្នុងវេយ្យាករណ៍បាលី វិភត្តិរបស់នាម មាន៨គឺ ១- បឋមាវិភត្តិ (ត្រូវនឹងវិភត្តិឡាតាំង nominatif) សម្រាប់មុខងារជាប្រធាន ឧ.១ក. ឯកវចនៈ បុរិសោ គេហំ គច្ឆតិ = បុរសម្នាក់ទៅ (កាន់) ផ្ទះ។ ឧ.១ខ. ពហុវចនៈ បុរិសា គេហំ គច្ឆន្តិ = បុរសទាំងឡាយទៅ (កាន់) ផ្ទះ។ ២- ទុតិយាវិភត្តិ (ត្រូវនឹងវិភត្តិឡាតាំង accusatif) សម្រាប់មុខងារជាកម្មបទផ្ទាល់ (complément d’objet direct) ឧ.២ក. ឯកវចនៈ អហំ បុរិសំ បស្សាមិ = ខ្ញុំរកឃើញ (នូវ) បុរសម្នាក់។ ឧ.២ខ. ពហុវចនៈ អហំ បុរិសេ បស្សាមិ = ខ្ញុំរកឃើញ (នូវ) បុរសទាំងឡាយ។ ៣- តតិយាវិភត្តិ (ablatif d’agent et ablatif d’instrument) សម្រាប់មុខងារជាកម្មភ្នាក់ងារ កម្មមធ្យោបាយ... ឧ.៣ក. ឯកវចនៈ អហំ បុរិសេន គេហំ គច្ឆាមិ = ខ្ញុំទៅ (កាន់) ផ្ទះជាមួយនឹងបុរសម្នាក់។ ឧ.៣ខ. ពហុវចនៈ អហំ បុរិសេហិ គេហំ គច្ឆាមិ = ខ្ញុំទៅ (កាន់) ផ្ទះជាមួយនឹងបុរសទាំងឡាយ។ ៤- ចតុត្ថីវិភត្តិ (ត្រូវនឹងវិភត្តិឡាតាំង datif) សម្រាប់មុខងារជាកម្មសម្បទានប្រាប់សេចក្ដីទទួល (complément d’attribution) ឧ.៤ក. ឯកវចនៈ អហំ បុរិសស្ស ឱទនំ ទេមិ = ខ្ញុំជូន (នូវ) បាយដល់បុរសម្នាក់។ ឧ.៤.ខ. ពហុវចនៈ អហំ បុរិសានំ ឱទនំ ទេមិ = ខ្ញុំជូន (នូវ) បាយដល់បុរសទាំងឡាយ។ ៥- បញ្ចមីវិភត្តិ សម្រាប់មុខងារជាកម្មអបាទាន ប្រាប់សេចក្ដីឃ្លាតចាក (ablatif de séparation) ឧ.៥ក. ឯកវចនៈ អហំ បុរិសស្មា ឱននំ គណ្ហាមិ = ខ្ញុំយក (នូវ) បាយពីបុរសម្នាក់។ ឧ.៥ខ. ពហុវចនៈ អហំ បុរិសេហិ ឱននំ គណ្ហាមិ = ខ្ញុំយក (នូវ) បាយពីបុរសទាំងឡាយ។ ៦- ឆដ្ឋីវិភត្តិ (ត្រូវនឹងវិភត្តិឡាតាំង génitif) សម្រាប់មុខងារជាកម្មរបស់នាម, ឧ.៦ក. ឯកវចនៈ អហំ បុរិសស្ស ហត្ថំ បស្សាមិ = ខ្ញុំឃើញ (នូវ) ដៃរបស់បុរសម្នាក់។ ឧ.៦ខ. ពហុវចនៈ អហំ បុរិសានំ ហត្ថំ បស្សាមិ = ខ្ញុំឃើញ (នូវ) ដៃរបស់បុរសទាំងឡាយ។ ៧- សត្តមីវិភត្តិ (locatif) សម្រាប់មុខងារជាកម្មទេសកាលសម្គាល់ទីកន្លែង ឧ.៧ក. ឯកវចនៈ ផលំ បុរិសស្មឹ បតតិ = ផ្លែឈើធ្លាក់លើបុរសម្នាក់។ ឧ.៧ខ. ពហុវចនៈ ផលានិ បុរិសេសុ បតន្តិ = ផ្លែឈើទាំងឡាយធ្លាក់លើបុរសទាំងឡាយ។ ៨- អាលបនៈ (ត្រូវនឹងវិភត្តិឡាតាំង vocatif) សម្គាល់ការហៅរក (appellation) ឧ.៨ក. ឯកវចនៈ បុរិស កុហំ គច្ឆសិ = ម្នាលបុរស! អ្នកអញ្ជើញទៅណា? ឧ.៨ខ. ពហុវចនៈ បុរិសា កុហំ គច្ឆថ = ម្នាលបុរសទាំងឡាយ! អ្នកទាំងឡាយអញ្ជើញទៅណា? នៅក្នុងវេយ្យាករណ៍ឡាតាំង វិភត្តិរបស់នាមមាន៦ គឺ ឧ. នៃការប្រើប្រាស់នាមសព្ទទៅតាមcasរបស់វា ១- nominatif សម្រាប់មុខងារប្រធាន (sujet) ឧ. in hortis crescet rosā., la rose pousse dans le jardin. ផ្កាកុលាបដុះក្នុងសួន។ ២- vocatif សម្រាប់ហៅរក (apostrophe, interpellation) ឧ. rosă quam pulchra es., rose, que tu es belle. ផ្កាកុលាបអើយ ឯងស្អាតមែន! ៣- accusatif សម្រាប់មុខងារជាកម្មបទផ្ទាល់ (complément d’objet direct) ឧ. rosăm admiramini., admirez la rose. សូមគយគន់ផ្កាកុលាប! ៤- génitif សម្រាប់មុខងារជាកម្មរបស់នាមសព្ទ (complément dunom) ឧ. rosae pulchritudo., la beauté de la rose. សោភ័ណភាព (នៃ) ផ្កាកុលាប។ ៥- datif សម្រាប់មុខងារជាកម្មសម្បទាន ប្រាប់សេចក្ដីទទួល (complément d’attribution) ឧ. rosae laudem tribuite., donnons des louanges à la rose. សូមថ្លែងការសរសើរដល់ផ្កាកុលាប។ ៦- ablatif សម្រាប់មុខងារជាកម្មទេសកាលប្រាប់មធ្យោបាយ បែប ប្រភព... (complément circonstanciel de moyen, de manière, d’origine,...) ឧ. rosā florum fasciculus delectat., ce bouquet séduit par sa rose. បាច់ផ្កានេះទាក់ចិត្តដោយសារផ្កាកុលាប។ បញ្ជាក់ : ១) ក្នុងភាសាឡាតាំង មុខងារនីមួយៗដែលសម្គាល់ដោយវិភត្តិហៅថា cas ឧ. cas nominatif, cas vocatif,... ២) ការបំបែកនាម (déclinaison nominale) មានច្រើនបែបទៅតាមក្រុមវា ប៉ុន្តែយើងបង្ហាញតែការបំបែកនាមមួយបែប ដើម្បីឱ្យដឹងថា ភាសាឡាតាំង (ដូចភាសាបាលី) មានការបំបែកនាមទៅតាមមុខងាររបស់វា។ ៣) ការបំបែកពាក្យ (déclinaison) ក៏មានទាក់ទងនឹងសព្វនាម គុណនាម...ផងដែរ។
    ភាសាវិទ្យា

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

ក្រឡាស់ ប្រកឹង ទោច មួរ សង្គមប្រវត្តិ សារកថា សិល្ប៍វិធី នារទ រសាប់រសាយ កម្មភ្នាក់ងារ គច្ឆតិ គច្ឆន្តិ កាឡារូប គុណប្រធាន មុខជៈ សូរច្រមុះ ដីស សូរធ្មេញ សូរបបូរមាត់ សហកម្ម អឌ្ឍព្យញ្ជនៈ ចក្រភពរ៉ូមពិសិដ្ឋ ប៊ូត ទឹកដីអាណានិគម

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.