Skip to content

មូល

  1. កិ រួបរួមគ្នា, ជុំគ្នា, មិនបែកខ្ញែកគ្នា
    មូលកូនចៅ, មូលគ្នា ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  2. កិ ប្រើជា កិ. វិ. ក៏បាន : នៅមូលគ្នា, ឈរមូលគ្នា, អង្គុយមូលគ្នា ។ មូលគំនិតគ្នា ដែលមានគំនិតរួមចូលគ្នាតែផ្លូវមួយ ។ មូលចិត្ត ដែលមានចិត្តស្លុងក្នុងអារម្មណ៍តែមួយ ។ មូលត្រកូល មូលគ្នាមួយត្រកូល, នៅរួមគ្នាជាសុខមួយត្រកូលឥតមានព្រាត់ប្រាសនិរាស ។ ព. ប្រ. មូលគ្នាមិនរាត់រាយ, មិនបែកខ្ញែក ។ មូលមាត់គ្នា និយាយព្រមព្រៀងគ្នារាល់មាត់ ។ មូលមិត្រ មូលមិត្រសំឡាញ់, មូលបងប្អូនញាតិមិត្រ; មូលប្ដីប្រពន្ធ ។ មូលសេចក្ដី ប្រមូលសេចក្ដីឲ្យរួមនៅតែមួយ ។ មូលស្លុង មូលលង់ស៊ប់មិនងាកបែរ : ចិត្តមូលស្លុង, អារម្មណ៍មូលស្លុង ។ មូលអារម្មណ៍ អារម្មណ៍មូលតែមួយមិនទាស ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  3. គុ ដែលមានមណ្ឌលជុំវិញឥតជ្រុង ឥតផត ឥតប៉ោង
    តុមូល, ប្រអប់មូល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  4. គុ មូលណិល មូលរលីងស្អាតធេង ។ ដំឡូងមូល ( ព. ប្រ. ) ល្ងង់សុទ្ធសាធ, ល្ងង់ទាំងស្រុង ឥតមានចំណេះអ្វីក្នុងខ្លួន
    មនុស្សដំឡូងមូល ( ព. ទ្រ. ឬ ព. ម. ) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  5. ន ឈ្មោះនេសាទុបករណ៍មួយប្រភេទ ពួកច្បូក ប៉ុន្តែមានមុខតែមួយសណ្ឋានមូលស្រួចមានងៀង ត្រង់គល់ផ្លែមានប្រហោងរាក់ ( ដែលហៅថា ភ្លុក ក៏បាន ) សម្រាប់ស៊កដងមានខ្សែប្រចីមាំចងភ្ជាប់ពីគល់ផ្លែមកគល់ដង ងាយនឹងទាញដងឲ្យរបូតចេញបាន ( ឲ្យដងនិងផ្លែនៅជាប់គ្នាដោយខ្សែប្រចីនោះ ) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  6. ន ( សំ. បា. ) ឫស; គល់, ឫសគល់; មើម, ដើមកំណើត, ដើមចម, ដើមទង; ទីតាំង; ទីជិត; ទ្រព្យដើម; តម្លៃ . . . ។ មូលកច្ចាយនៈ ( មូលៈក័ច-ចាយ៉ៈន៉ៈ ) មើលពាក្យ មហាកច្ចាយនៈ ក្នុងពាក្យ មហា ។ មូលកម្មដ្ឋាន ( មូលៈក័ម-ម៉័ត-ឋាន ) កម្មដ្ឋានដើម : ការភាវនានឹករំពឹងឆ្ពោះទៅរកពុទ្ធគុណជាមូលកម្មដ្ឋាន ( ព. ពុ. ) ។ មូលគន្ធ ( មូលៈគន់-ធ ) ក្លិនដែលកើតអំពីឫសឬមើម, ក្លិនឫសឬមើម ( ដូចយ៉ាងឫសស្គា, មើមប្រោះជាដើម ) ។ មូលដ្ឋាន (–ល៉ាត់–) ស្ថានដើម, ទីដែលជាឫសគល់, ទីតាំងមាំ, គោលការណ៍សំខាន់, គ្រឿងគាំទ្រ : មូលដ្ឋានទ័ព, រឿងនេះគ្មានអ្វីជាមូលដ្ឋានទេ; អាកាសដែលជាទីតាំងដំបូងបង្អស់នៃការកកើតពិភពលោក ។ មូលធន ( មូលៈធន់ ) ទ្រព្យដើម, ដើមទ្រព្យ, ប្រាក់ដើម, ដើមទន់ ។ មូលធម៌ ( មូលៈធ័រ ) ធម៌ជាឫសគល់របស់មនុស្ស ( សេចក្ដីដឹងគុណអ្នកមានគុណ, សីលប្រាំ . . . ) ។ មូលនាម ( មូលៈ— ) ឈ្មោះដើម ( ឈ្មោះមុនឬឈ្មោះកំណើត ) ។ ( មូល-នាម ) ឈ្មោះកណ្ឌឬនិទ្ទេសទី ២ នៃមូលកច្ចាយនៈ ( វេយ្យាករណ៍បាលី ) និយាយអំពីនាមសព្ទទាំងពួង ( ព. ពុ. ) ។ មូលនិធិ ( មូលៈនិ-ធិ ) កំណប់ទ្រព្យដើម ( ប្រាក់ដែលចងការឲ្យគេ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើការណាមួយ បម្រុងនឹងយកចំណេញទៅខាងមុខ, ប្រាក់ដែលចំណាយធ្វើបុណ្យ ) : ប្រាក់មូលនិធិ, សង់ផ្ទះឈ្នួលទុកជាមូលនិធិ, បរិច្ចាគទ្រព្យធ្វើបុណ្យជាមូលនិធិ ។ មូលប្រណិធាន ឬ មូលប្រណិធិ ( មូលៈ— ) សេចក្ដីប្រាថ្នាដើម, ការតាំងផ្ដើមសេចក្ដីប្រាថ្នា : មានមូលប្រណិធានមកពីមុន ។ មូលផលា ( មូល:ផៈល៉ា ) មើមនិងផ្លែ, មើមនិងផ្លែឈើទាំងឡាយ; មូលផលាផល ( មូលៈផៈល៉ាផល់ ) មើមនិងផ្លែតូចផ្លែធំ : ចូលព្រៃរកមូលផលាផល ។ មូលភាគ ( មូលៈភាក ) ភាគដើម, ចំណែកដើម ។ មូលភាសា ( មូលៈ— ) ភាសាដើម, ភាសាដែលជាឫសគល់ឬជាដើមកំណើតនៃភាសានីមួយ ដូចយ៉ាងភាសាបាលី, សំស្រ្កឹតជាដើម ។ មូលមគ្គ ( មូលៈម័ក ) ផ្លូវដើម, លំអានដើម ឬគន្លងដើម ។ មូលសព្ទ ( មូលៈស័ប ) សព្ទដើម សព្ទដែលជាដើមកំណើត ( កំណើតពាក្យ ) ដូចជា : ករ ( កៈរ៉ៈ ឬ ក័រ ) "ធ្វើ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ កម្ម ឬ ការ "អំពើ", ការណ៍ "ហេតុ, ដំណើរ", កិច្ច "រវល់, ការ" . . . ; ទា "ឲ្យ" ជា មូលសព្ទ របស់ពាក្យ ទាន "អំណោយ", ទាយក, ទាយិកា "អ្នកឲ្យ" . . . ។ មូលស្ថាន ( ដូចគ្នានឹង មូលដ្ឋាន ដែរ ) ។ មូលហេតុ ( មូលៈហែត ) ហេតុដើម, ដំណើរដើម ។ ល ។ កុសលមូល ( កុសៈល៉ៈមូល ) ឫសកុសល : សេចក្ដីមិនជំពាក់ចិត្ត, មិនប្រទូស្ត, មិនវង្វេងស្មារតីជាកុសលមូល ( ព. ពុ. ) ។ បាទមូល ( បាទៈមូល ) ទីជិតនៃជើង, ទីប្របជើង : ក្រាបទៀបបាទមូល ។ រុក្ខមូល ( រុក-ខៈមូល ) ទីតាំងនៃដើមឈើ, ទីជិតដើមឈើ, គល់ឈើ ។ អកុសលមូល ( អៈកុសៈល៉ៈមូល ) ឫសអកុសល : សេចក្ដីជំពាក់ចិត្ត, សេចក្ដីប្រទូស្ត, សេចក្ដីវង្វេងស្មារតី ជាអកុសលមូល ( ព. ពុ. ) ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

នំ បម្រើ ចំណែក សេវាកម្ម វេលា កែ ចំណូល បណ្ដាល បុណ្យ លក្ខខណ្ឌ ប្រជុំ បង្ហាញ អនុញ្ញាត ចង់ ម្ចាស់ ចាស់ ខ្យល់ បោះ លាក់ យូរ ចាត់ នយោបាយ កាយ មន្ត្រី

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.