Skip to content

រតនៈ

[រៈតៈន៉ៈ]
  1. ន ( សំ. រត្ន; បា. រតន "វត្ថុឬរបស់ដែលញ៉ាំងចិត្តឲ្យរីករាយ;..." ) កែវ; ពេជ្រ, ត្បូងគ្រប់ប្រភេទ; សូម្បីមាស, ប្រាក់ ក៏ហៅ រតនៈ ដែរ ឬហៅថា រតនវត្ថុ ក៏បាន; វត្ថុ, ធម្មជាតិដ៏ប្រសើរវិសេសឬមនុស្សប្រសើរវិសេស, សត្វវិសេស ក៏ហៅ រតនៈ បានដែរ ។ សព្ទនេះបើប្រើភ្ជាប់ជាមួយនឹងនាមសព្ទដទៃឲ្យជាបទសមាសរៀងពីខាងដើមក៏បាន ពីខាងចុងក៏បាន, បើរៀងពីខាងដើម អ. ថ. រៈតៈន៉ៈ ឬ រ័ត-ត្នៈ បើរៀងពីខាងចុង អ. ថ. រ័ត ដូចជា : រតនករ ( រៈតៈន៉ៈក ) អ្នកធ្វើរតនៈ គឺអ្នកជីកត្បូង, អ្នកច្នៃត្បូង; ជាងមាសប្រាក់; ព្រះវេស្សវ័ណ ។ រតនករណ្ឌ ( រៈតៈន៉ៈកៈរ៉ន់ ) ទូឬហឹបដាក់រតនៈ, ដាក់ពេជ្រ, ដាក់ត្បូង ។ រតនគភ៌ ឬ រត្នគ័ភ៌ ផ្ទៃជាទីកើតរតនៈ គឺសមុទ្រ ( ព្រោះសមុទ្រជាទីកើតរតនៈផ្សេងៗ ); ព្រះបាទកុវេរៈ គឺព្រះវេស្សវ័ណ ( ព្រោះព្រះបាទកុវេរៈ ពួកមនុស្សពីបុរាណយល់ថាជាទេវតាម្ចាស់រតនៈឬម្ចាស់ទ្រព្យ ) ។ រតនគព្ភា ឬ រត្នគ័ភ៌ា, រត្នគ័រ្ភី ផែនដី ( ព្រោះផែនដីជាទីកើតរតនៈផ្សេងៗ ) ។ រតនត្រ័យ, រត្នត្រ័យ, ឬ —ត្រៃ រតនៈបីយ៉ាងគឺព្រះពុទ្ធ, ព្រះធម៌, ព្រះសង្ឈ ហៅថា ពុទ្ធរតនៈ, ធម្មរតនៈ, សង្ឃរតនៈ ឬ ព្រះពុទ្ធរ័ត្ន, ព្រះធម៌រ័ត្ន, ព្រះសង្ឃរ័ត្ន ក៏បាន ។ រត្នត្រ័យប្រណាម ការបង្អោនកាយវាចាចិត្តគោរពព្រះរត្នត្រ័យ ។ រតននិធិ កំណប់រតនៈ គឺសមុទ្រ; ភ្នំព្រះសុមេរុ ។ រតនប្បភា ឬ រត្នប្រភា ( រៈតៈណ័ប-ប៉ៈភា ឬ រ័ត-ត័្នប-ប្រៈភា ) ពន្លឺរតនៈ; ផែនដី ។ រតនពាណិជ អ្នកលក់ពេជ្រ, អ្នកលក់ត្បូង; អ្នកលក់គ្រឿងប្រដាប់ដែលដាំត្បូង ។ រតនពាណិជ្ជ ឬ —ពាណិជ្យ ការលក់ត្បូង, ជំនួញត្បូង ( ប្រើជា រតនវណិជ្ជ ឬ រតនវណិជ្ជា ក៏បាន ) ។ រតនម័យ គុ. ដែលប្រដាប់ដោយរតនៈ, ដែលដាំពេជ្រ, ដាំត្បូង ។ រតនមាលា កម្រងកែវ; ខ្សែខ្លួនឬខ្សែ-កដាំពេជ្រ ។ រតនរង្សី រស្មីរតនៈ, ពន្លឺពេជ្រ។ រតនរាសី គំនរកែវ; មហាសមុទ្រ ។ រតនវត្ថុ ឬ រត្នព័ស្តុ វត្ថុជារតនៈ មានកែវ, ត្បូង, មាស, ប្រាក់ជាដើម ។ រតនវិកតិ ឬ រតនវិក័តិ ការរចនាដោយរតនៈ, របស់ដាំត្បូង។ រតនវិចិត្រ ឬ រត្នពិចិត្រ ដែលវិចិត្រដោយរតនៈ, ការរចនារំលេចដោយត្បូង ។ រតនសុវណ្ណ ឬ រត្នសុព័ណ៌ មាសប្រដាប់ដោយត្បូង, មាសដាំពេជ្រ ។ រតនសោភា លំអរតនៈ ។ រតនាករ (< រតន + អាករ) អណ្ដូងរតនៈ, កន្លែងដែលកើតពេជ្រ, ដែលកើតត្បូង; សមុទ្រ (ប្រើជា រត្នាករ ក៏បាន, < រត្ន + អាករ) ។ រតនាគារ (< រតន + អគារ) អគារនៃរតនៈ, ឃ្លាំងរ័តន៍; ឃ្លាំងប្រាក់ ។ រតនាភរណៈ (< រតន + អាភរណ)គ្រឿងអម្ពរដាំត្បូង ។ រតនាលង្ការ (< រតន + អលង្ការ) គ្រឿងអលង្ការប្រដាប់ដោយពេជ្រ, ដោយត្បូង ។ រតនាលោក (< រតន + អាលោក) ឬ រតនោភាស ( < រតន + ឱភាស ( ពន្លឺរតនៈ,ពន្លឺពេជ្រ។ រតនាវលី (< រតន + អាវលិ) ខ្សែ-កដាំពេជ្រ។ល។ គហបតីរ័តន៍ គហបតីកែវ, នាយឃ្លាំងកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ)។ ចក្ករ័តន៍ ឬ ចក្ររ័ត្ន កង់កែវ (សម្រាប់ស្ដេចចក្រពត្តិ) ។ ទ្រទូងរ័ត្ន ទ្រទូងកែវ គឺសមណស័ក្តិទីរាជាគណៈសម្រាប់ឯកនៅកម្ពុជរដ្ឋពីក្នុងសម័យបុរាណ (ម. ព. ទ្រទូង ន. ផង)។ នារីរ័ត្ន នាងកែវ, ស្ត្រីកែវឬស្រីថ្លៃ, ស្ត្រីមានលំអប្រហែលដូចពេជ្រ។ បរិនាយករ័តន៍ នាយពលកែវ (សម្រាប់ស្តេចចក្រពត្តិ)។ បុរសរ័ត្ន ឬ ប្រុសរ័ត្ន ប្រុសកែវ ឬប្រុសថ្លៃ,...។ប្រពាលរ័ត្ន កែវប្រពាល ។ មណីរ័ត្ន កែវមណី, ពេជ្រមានតម្លៃ (សម្រាប់ស្តេចចក្រពត្តិ ក៏មាន) ។ មហាបុរសរ័ត្ន មហាបុរសថ្លៃថ្លា,...។ ហត្ថិរ័តន៍ ឬ ដំរីរ័ត្ន ដំរីកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ អស្សរ័តន៍ (អ័ស-សៈ—) ឬ សេះរ័តន៍ សេះកែវ (សម្រាប់ស្តេចចក្រពត្តិ) ។ ឥត្ថីរ័តន៍ ឬ ស្ត្រីរ័ត្ន ស្ត្រីកែវ (សម្រាប់ព្រះរាជាចក្រពត្តិ) ។ល។ (ចំពោះពាក្យ រតនៈ នេះសុំមើលក្នុងពាក្យ លិក្ខា ឬ លិក្សា ទៀតផង)។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

ងាប់ ពេជ្រ ក្លែង ហោច ប្រព្រឹត្តិ ប៉ង ស្និទ្ធស្នាល គ្រហស្ថ ទ្រោម ចរិត ស័ក ពណ៌នា ទារក ជ្រះថ្លា ឯកទេស ស្លុង វត្ថុធាតុដើម សហគ្រាសសាធារណៈ ឥណទានថវិកា សុរា ព្រហើន ជ្រួល រៀបរៀង កញ្ចប់

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.