Skip to content

លទ្ធិទេវរាជ្យ

  1. វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លទ្ធិដឹកនាំមួយបែបដែលព្រះមហាក្សត្រត្រូវគេគោរពស្មើនឹងព្រះអាទិទេពឬចាត់ទុកព្រះរាជាជាអាទិទេពតែម្ដង។ នៅកម្ពុជា លទ្ធិនេះត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយព្រះរាជតម្រិះច្នៃប្រឌិតបង្កើតថ្មីនៃព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ព្រះនាមព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី២ ដែលប្រារព្ធឡើងនៅគ.ស.៨០២ នៅលើខ្នងភ្នំគូលែន ជាតំណាងភ្នំព្រះសុមេរុដែលជាលំនៅដ្ឋាននៃព្រះអាទិទេព។ ការប្រារព្ធលទ្ធិទេវរាជ្យនាពេលនោះជាពេលដែលខែ្មរបានប្រកាសអនុវត្តគោរពទ្រឹស្តីគោលការណ៍នយោបាយថ្មីសម្រាប់កសាងប្រទេសជាតិ ដែលចាប់ពីពេលនោះមក ប្រាសាទភ្នំទាំងឡាយត្រូវបានចាប់ផ្ដើមកសាងឡើងយ៉ាងផុសផុលជាបន្តបន្ទាប់ដូចជាប្រាសាទភ្នំបាខែង ប្រាសាទភ្នំព្រះវិហារ និងប្រាសាទភ្នំជីសូរ(ខេត្តតាកែវ) ជាដើម។ ប្រាសាទទាំងនោះភាគច្រើនបានឧទ្ទិសថ្វាយព្រះឥសូរឬព្រះសិវៈដែលមានតម្កល់ព្រះបដិមាព្រះសិវលិង្គជាតំណាងនៅលើបល្ល័ង្កយោនីព្រះនាងឧមាទៀតផង។ ចំពោះទីតាំងនៃប្រាង្គប្រាសាទ បើទោះជាមិនមែនស្ថិតនៅលើភ្នំក៏ដោយ ក៏គេកសាងឡើងដោយតម្កល់ថ្មត្រួតលើគ្នាឱ្យខ្ពស់ផុតពីដីទើបបានសង់ប្រាសាទនៅលើទីខ្ពស់នោះតាមរយៈការសន្មតថាជាប្រាសាទភ្នំសម្រាប់ពិធីខាងសាសនានៃព្រាហ្មណបរិស័ទផងនិងជាមជ្ឈមណ្ឌលនៃពិធីទេវរាជរបស់ព្រះមហាក្សត្រផង។ បើនិយាយដោយសង្ខេប ពិធីទេវរាជជាសកម្មភាពជាកុសលក្នុងសង្គមក្នុងការពង្រឹងលទ្ធិទេវរាជ្យឱ្យមានភាពរុងរឿងត្រចះត្រចង់ដើម្បីលើកតម្កើងព្រះជោគរាសី សិរីមង្គលនៃព្រះមហាក្សត្រឱ្យមានព្រះតេជានុភាពនិងព្រះជ័យចេស្តាដូចព្រះអាទិទេពពិតៗនៅលើផែនដីនេះ។ ដោយសារព្រះមហាក្សត្រមានឫទ្ធានុភាពក្នុងការដឹកនាំនេះហើយទើបគេឃើញកម្លាំងមហាសាមគ្គីផ្ទៃក្នុងរបស់ជាតិបានកសាងមរតកវប្បធម៌បន្សល់ទុកមកទល់ពេលនេះជាសក្ខីភាពស្រាប់។ ក្នុងលទ្ធិទេវរាជ្យ គេសង្កេតឃើញមានការបែងចែកអំណាច ការរៀបចំស្ថាប័ន និងការស្ថាបនាជាតិដែលមានលក្ខណៈដូចតទៅ។ ១- ការបែងចែកអំណាច : សាសនាដែលតំណាងដោយវណ្ណៈព្រាហ្មណ៍ ជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ប្រមូលផ្ដុំប្រជារាស្ត្រនិងជាប្រភពសម្រាប់បង្កើតច្បាប់។ ព្រះមហាក្សត្រមិនមែនជាអ្នកធើ្វច្បាប់ទេ ព្រះអង្គជាអ្នកគោរពនិងអនុវត្តតាមបញ្ញត្តិច្បាប់ ហើយព្រះអង្គជាតំណាងអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ។ ដូច្នេះ ក្នុងការរៀបចំគ្រប់គ្រងប្រទេសកម្ពុជា អ្នកដឹកនាំឬអ្នកនយោបាយខែ្មរសម័យនោះ បានបែងចែកអំណាចជាពីរគឺនីតិបញ្ញត្តិនិងនីតិប្រតិបត្តិ។ របៀបបែងចែងអំណាចត្រូវបានព្រះមហាក្សត្រខែ្មរធើ្វសច្ចាប្រណិតធានថាគោរពអនុវត្តធ្វើតាមតរៀងរហូតទៅអនាគត។ នេះគឺជាមូលដ្ឋាននិងជាគ្រឹះនគរខែ្មរ។ ២- ការរៀបចំស្ថាប័នជាតិ : ការបែងចែកអំណាចនាំមកនូវការៀបចំស្ថាប័ន។ ស្ថាប័ននេះមានទំនាក់ទំនងទៅនឹងការកំណត់មុខងារកិច្ចការរបស់ក្រុមព្រាហ្មណ៍ បុរោហិត និងព្រះមហាក្សត្រ។ ក្រុមព្រាហ្មណ៍ជាអ្នកថែរក្សាការពារច្បាប់ ធម្មវិន័យ ក្រឹត្យក្រម ក្បួនខ្នាត និងគម្ពីររបស់ខែ្មរ ដែលមានបញ្ជាក់ក្នុងសិលាចារិកស្តុកកក់ធំយ៉ាងច្បាស់លាស់។ ៣- ការស្ថាបនាជាតិ : ផ្អែកតាមសិលាចារឹកស្តុកកក់ធំ ពាក្យស្ថាបនាគឺជាគន្លឹះសំខាន់ក្នុងទិសដៅនយោបាយកសាងជាតិរបស់ខែ្មរ។ ការស្ថាបនាជាតិធ្វើឡើងដោយការកាប់គាស់ឆ្ការព្រៃទឹកដីថ្មីឱ្យក្លាយទៅជាស្រែចម្ការ ជាស្រុកភូមិថ្មី សម្រាប់បង្កបង្កើនផលនិងកសាងសម្បត្តិជាតិ។ ការស្ថាបនាជាតិផ្អែកលើវិស័យកសិកម្ម។
    វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

ធនាគារអភិវឌ្ឍន៍អាស៊ី មជ្ឈមណ្ឌលពាណិជ្ជកម្ម ទូតសុច្ឆន្ទៈ បត្យាប័ន បទបញ្ជាផ្ទៃក្នុង អប្បជនាធិបតេយ្យ ប៉ូលអំណាច ប្រព័ន្ធពហុប៉ូល សង្វៀន ប្រព័ន្ធឯកបក្ស មតិសាធារណៈ អង្គបោះឆ្នោត សង្គមនីយកម្មនយោបាយ ទំនាស់ផលប្រយោជន៍ សុវ សេតវិមាន ភេរវករ ច្រាសច្រំ ស្រៈកណ្ដាល ប្រិតប្រៀង ទេសយោបាយ សង្គមយោបាយ គន្លាក់ក្រអូម ចរន្តខ្យល់ចូល

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.