សង្គ្រាមវៀតណាម
- វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធដ៏ធំមួយនៅក្នុងប្រវត្តិនៃសង្គ្រាមត្រជាក់ពីឆ្នាំ១៩៥៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ រវាងវៀតណាមខាងជើង(វៀតណាមកុម្មុយនីស្ត)គាំទ្រដោយប្លុកកុម្មុយនីស្តជាមួយនឹងវៀតណាមខាងត្បូងដែលមានជំនួយពីកងទ័ពអាម៉េរិក។ ថ្វីបើសង្គ្រាមនេះត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា «សង្គ្រាមវៀតណាម» ក្ដី ប៉ុន្តែតាមពិត វាមិនមែនកើតឡើងតែនៅក្នុងប្រទេសវៀតណាមមួយនោះទេ គឺបានរាលដាលដល់ទឹកដីកម្ពុជានិងឡាវផងដែរ។ ហេតុដូច្នេះហើយបានជាអ្នកប្រវត្តិសាស្ត្រខ្លះហៅសង្គ្រាមនេះថា «សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនបារាំងលើកទី២» បន្តពីសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនបារាំងលើកទី១ ដែលជាសង្គ្រាមរវាងមហាអំណាចអាណានិគមបារាំងនិងវៀតណាម នៅចន្លោះពីឆ្នាំ១៩៤៥ ដល់ឆ្នាំ១៩៥៤។ ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានពុះចែកជាបី រួមមាន វៀតណាមខាងជើង វៀតណាមកណ្ដាល និងវៀតណាមខាងត្បូងដែលគេស្គាល់ថាជាដែនដីកម្ពុជាក្រោម។ នៅក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមឥណ្ឌូចិនបារាំងលើកទី១ នៅឆ្នាំ១៩៤៩ បារាំងដែលមានការគាំទ្រពីសហរដ្ឋអាម៉េរិក គឺជាអ្នកផ្ដួចផ្ដើមគំនិតបង្កើតរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងឱ្យស្ថិតក្រោមការដឹកនាំរបស់ព្រះចៅបាវដាយ។ ក្រោយពីសង្គ្រាមលោកលើកទី២ត្រូវបញ្ចប់ ហើយនៅពេលដែលពិភពលោកត្រូវធ្លាក់ចូលទៅក្នុងសង្គ្រាមត្រជាក់ដែលរត់ប្រណាំងរវាងកុម្មុយនីស្តនិយមនិងមូលធននិយម មេដឹកនាំអាម៉េរិកបានគិតយ៉ាងណាឱ្យតែអាចបញ្ចៀសកុំឱ្យតំបន់ឥណ្ឌូចិនត្រូវធ្លាក់ក្រោមការកាន់កាប់របស់ពួកកុម្មុយនីស្ត។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅទីបំផុត បារាំងនៅតែត្រូវចាញ់ពួកកុម្មុយនីស្តវៀតណាម គឺការបរាជ័យនៅឌៀនបៀនភូ ក្នុងឆ្នាំ១៩៥៤ ហើយអាម៉េរិកក៏ចាប់ផ្ដើមផុងខ្លួនបន្តិចម្ដងៗកាន់តែជ្រៅនៅក្នុងជម្លោះនៅឥណ្ឌូចិន។ នៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៥៤ បារាំងបានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងបញ្ចប់សង្គ្រាមឥណ្ឌូចិន នៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវ ដោយបារាំងបានសុខចិត្តប្រគល់ឯករាជ្យដល់វៀតណាម ក៏ប៉ុន្តែនៅក្នុងសន្និសីទក្រុងហ្សឺណែវនេះ ប្រទេសវៀតណាមត្រូវបានគេបន្តទុកឱ្យនៅពុះចែកជាពីរដដែល ដោយបានត្រឹមតែកំណត់ថា វៀតណាមទាំងពីរនឹងត្រូវបង្រួបបង្រួមគ្នាមកវិញនៅក្រោយការបោះឆ្នោតជាតិមួយដែលគេគ្រោងរៀបចំធ្វើឡើងនៅទូទាំងប្រទេសវៀតណាមនៅឆ្នាំ១៩៥៦ តែផែនការរៀបចំការបោះឆ្នោតជាតិនេះត្រូវបានច្រានចោលដោយវៀតណាមខាងត្បូងនិងសហរដ្ឋអាម៉េរិកដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្ត។ នៅពេលនោះ វៀតណាមខាងត្បូងបានបដិសេធមិនគោរពតាមកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវ ដោយលើកហេតុផលថា វៀតណាមខាងត្បូងមិនមែនជាហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវនេះទេ គឺមានតែគណៈប្រតិភូមកពីវៀតណាមខាងជើងតែប៉ុណ្ណោះដែលបានចុះហត្ថលេខាលើកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។ ចំណែកឯសហរដ្ឋអាម៉េរិកវិញ បានរិះគន់ផែនការបោះឆ្នោតដែលចែងក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងហ្សឺណែវ ដោយលើកហេតុផលថា ខ្លួនបានទាមទារឱ្យការបោះឆ្នោតជាតិវៀតណាមនេះត្រូវរៀបចំធ្វើដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីធានានូវភាពសេរីនិងយុត្តិធម៌ ក៏ប៉ុន្តែសហភាពសូវៀតដែលជាសម្ព័ន្ធមិត្តរបស់វៀតណាមខាងជើងបានជំទាស់។ ក្ដីសង្ឃឹមអំពីការបង្រួបបង្រួមប្រទេសវៀតណាមកាន់តែត្រូវរលាយសាបសូន្យនៅឆ្នាំ១៩៥៥ នៅពេលដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីវៀតណាមខាងត្បូងគឺលោក ង៉ូ ឌិន យៀម (Ngo Dinh Diem) ដែលជាអ្នកមានគំនិតប្រឆាំងនឹងកុម្មុយនីស្តដ៏ស្រួចស្រាល់នោះ បានរៀបចំការបោះឆ្នោតនៅតែក្នុងរង្វង់ទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូង។ នៅពេលនោះ ង៉ូ ឌិន យៀម បានបណ្ដេញព្រះចៅបាវដាយពីអំណាច រួចហើយបង្កើតជារបបសាធារណរដ្ឋមួយឡើង ដោយប្រកាសតាំងខ្លួនឯងជាប្រធានាធិបតី។ នៅក្នុងពេលជាមួយគ្នានោះ ចលនាឧទ្ទាមកុម្មុយនីស្តស្និទ្ធនឹងវៀតណាមខាងជើងក៏បានចាប់ផ្ដើមរីកដុះដាលឡើងកាន់តែខ្លាំងនៅក្នុងទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូងគឺចលនាឧទ្ទាមដែលត្រូវបានគេហៅជាទូទៅថា «វៀតកុង»។ ដើម្បីកុំឱ្យមានការច្រឡំគ្នា គេគួរធ្វើការបែងចែកឱ្យច្បាស់ថា «វៀតមិញ» គឺចលនាកុម្មុយនីស្តដឹកនាំដោយហូជីមិញ ដែលប្រយុទ្ធទាមទារឯករាជ្យពីបារាំង ហើយដែលក្រោយមកបានឡើងកាន់អំណាចនៅវៀតណាមខាងជើង ចំណែកឯ «វៀតកុង» គឺចលនាកុម្មុយនីស្តដែលជាក្រុមឧទ្ទាមស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីវៀតណាមខាងត្បូង។ ជាមួយនឹងការកើនឡើងនៃចលនាឧទ្ទាមកុម្មុយនីស្តវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូង លោក វ៉ាយ អាយសិនហៅវែរ៍(Dwight Eisenhower) ប្រធានាធិបតីអាម៉េរិក បានបង្កើនការគាំទ្រកាន់តែខ្លាំងដល់របបដឹកនាំរបស់លោក ង៉ូ ឌិន យៀម តាមរយៈការផ្ដល់ជំនួយហិរញ្ញវត្ថុនិងគ្រឿងសព្វាវុធ ព្រមទាំងបញ្ជូនទីប្រឹក្សាយោធាជាច្រើននាក់ឱ្យទៅជួយហ្វឹកហ្វឺនពង្រឹងកម្លាំងទ័ពវៀតណាមខាងត្បូង ដើម្បីប្រយុទ្ធតទល់នឹងវៀតណាមកុម្មុយនីស្ត។ ដោយមានជំនួយពីអាម៉េរិក កងកម្លាំងរបស់លោក ង៉ូ ឌិន យៀម បានចាប់បើកប្រតិបត្តិការវាយបង្ក្រាបដោយឥតប្រណីដៃទៅលើចលនាឧទ្ទាមវៀតកុងនៅវៀតណាមខាងត្បូង ដែលជាចំណុចចាប់ផ្ដើមនៃសង្គ្រាមវៀតណាម។ ក៏ប៉ុន្តែ នៅពេលចាប់ផ្ដើមដំបូងនោះ ជម្លោះប្រដាប់អាវុធបានកើតមានឡើងតែរវាងកងកម្លាំងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាមខាងត្បូងនិងចលនាឧទ្ទាមវៀតកុងតែប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនទាន់មានអន្តរាគមន៍ដោយផ្ទាល់ពីសំណាក់កងទ័ពអាម៉េរិកនិងកងទ័ពវៀតណាមខាងជើងនៅឡើយទេ រហូតទាល់តែដល់ដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ៦០ ទើបជម្លោះប្រដាប់អាវុធនេះរាលដាលកាន់តែធំរហូតមានអន្តរាគមន៍យោធាដោយផ្ទាល់ពីសហរដ្ឋអាម៉េរិក ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៦៥។វិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ
Look up another word in the Khmer Dictionary
More words
ប្រព័ន្ធឯកប៉ូល ប្រព័ន្ធទ្វេប៉ូល សមូហភាពនិយម អត្តាធិបតេយ្យ ប្រជាធិបតេយ្យតំណាង ប្រជាធិបតេយ្យផ្ទាល់ ប្រព័ន្ធទ្វេបក្ស ប្រព័ន្ធបោះឆ្នោតសមាមាត្រ ប្រព័ន្ធសភានិយម សារណា វិយោធកម្ម វេទិកាតំបន់អាស៊ាន អេកូទេសចរណ៍ សិទ្ធិនយោបាយ និយោជិតកុងស៊ុល បុគ្គលិកការទូត សម្បូណ៌ាជ្ញានិយម សម្ព័ន្ធមិត្តអ័ក្សស៊ីស សេរីភាពសារព័ត៌មាន សេរីភាពស៊ីវិល ឯកោនិយម សិទ្ធិពិសេស អំណាចរឹង កម្រិតសោភ័ណ
Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.