Skip to content

ធាតុ

[ធាត]
  1. ន ( សំ. បា. "សភាវៈឬធម្មជាតិទ្រទ្រង់ខ្លួនឯង,..." ) ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស : ធាតុដី, ធាតុទឹក ។ ល ។ អាការៈក្នុងខ្លួន ដូចយ៉ាង សក់ , ធ្មេញ, សាច់, ឈាម ជាដើម ក៏ហៅថា ធាតុ ។ មាស, ប្រាក់, ដែក ។ ល ។ ក៏ហៅថា ធាតុ ។ ឆ្អឹងរបស់បុគ្គលដែលគេគួរគោរព ក៏ហៅថា ធាតុ ឬហៅ អដ្ឋិធាតុ ។ មូលដើមរបស់តន្តិភាសា មានភាសាសំស្រ្កឹត, បាលីជាដើម ក៏ហៅថា ធាតុ, ដូចយ៉ាង ធរណី "ផែនដី" មកពី ធរ - ធាតុ "ទ្រទ្រង់" ; កម្ម "អំពើ" មកពី ករ - ធាតុ "ធ្វើ" ។ ល ។ ប្រើរៀងភ្ជាប់ពីខាងដើមសព្ទដទៃ អ.ថ. ធា-តុ ដូចជា ធាតុកថា (ធា-តុកៈថា) ន. ( សំ. បា. ) ឈ្មោះគម្ពីរព្រះអភិធម្មទី៣សម្តែងអំពីធាតុផ្សេងៗ ។ ធាតុចេតិយ ( –ចេតិយ៉ៈ ឬ –ចែដី ) ន. ( បា. ) ចេតិយដែលបញ្ចុះធាតុ, តាមសេចក្តីក្នុងគម្ពីរព្រះពុទ្ធសាសនា សំដៅចំពោះតែចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះសារីរិកធាតុព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ឬដែលបញ្ចុះធាតុព្រះអរហន្ត; មានន័យផ្សេងទៀតថា ទោះបីចេតិយដែលបញ្ចុះព្រះពុទ្ធរូបបាក់បែកក៏ហៅថា ធាតុចេតិយ ដែរ ( ម. ព. ចេតិយ ផង ) ។ ធាតុនិធាន ន. (បា.) ការតម្កល់, ការបញ្ចុះធាតុ, បុណ្យបញ្ចុះធាតុ ។ ធាតុប្បច្ចវេក្ខណៈ ( ធាតុប-បុ័ច-ចៈវ៉េក-ខៈណៈ ) ន. ( បា. –ណ ) ការពិចារណានូវបច្ច័យ ៤ មានចីវរប្បច្ច័យជាដើម ឲ្យឃើញថាគ្រាន់តែជាធាតុ៤ ប៉ុណ្ណោះ : ធាតុប្បច្ចវេក្ខណៈ ជាករណីកិច្ចរបស់បព្វជិត (ព. ពុ. ) ។ ធាតុវិជ្ជា ឬ ធាតុវិទ្យា ន. ( បា. ធាតុ + វិជ្ជា; សំ. ធាតុ + វិទ្យា ) ចំណេះខាងការប្រកបឬផ្សំធាតុគ្រប់យ៉ាងឲ្យកើតបានជាអ្វីមួយឡើង ឬឲ្យប្រើការប្លែកៗបាន ។ ធាតុវិភាគ (–វិភាក) ន. (សំ. បា.) ការញែកឬរំលែកធាតុ ។ ធាតុអន្តរធាន ( –អន់-តៈរ៉ៈធានឬ–អន់-ដ–) ន. (បា. ) ការសាបសូន្យឬបាត់បង់នៃព្រះធាតុរបស់ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ។ មានសេចក្តីតំណាលថា កាលណាសាសនារបស់ព្រះពុទ្ធរោយរៀវបាត់សូន្យទៅ ដោយហេតុមនុស្សលោភលន់ អស់សេចក្តីគោរពហើយ, កាលនោះព្រះសារីរិកធាតុរបស់ព្រះអង្គ ទោះបីប្រតិស្ឋាននៅក្នុងទីណាក៏ដោយ សុទ្ធសឹងតែអណ្តែតត្រសែតឯងៗមកប្រជុំគ្នាទាំងអស់នៅត្រង់ពោធិព្រឹក្ស គឺកន្លែងដែលព្រះអង្គត្រាស់ដឹងជាដំបូង ហើយតេជោធាតុបណ្តាលឡើងឯងឆេះប្រល័យព្រះសារីរិកធាតុទាំងអស់នោះ សុសសោះសូន្យអស់ទៅ ឥតមានសេសសល់ឡើយ, ត្រង់នេះឯងហើយហៅថា ធាតុអន្តរធាន; ហៅម្យ៉ាងទៀតថា ធាតុបរិនិព្វាន ក៏បាន ( តាមមនោរថបូរណីអដ្ឋកថា ) ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

គោ ថ្លៃ ចែក ចេះ គុណ យល់ ផ្ទៃ វែង ភាគ ប្រដាប់ ក្រុមហ៊ុន សិក្សា ប្រែ ស្ដី កន្លែង សព្វ គោលបំណង កម្រិត កំពុង ធម្ម ទ្រង់ មហា រោគ ភ្នែក

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.