Skip to content

លោក

  1. ន ( សំ. បា. ) សភាវធម៌ដែលតែងកើតតែងវិនាសរឿយៗ ឬដែលបាត់ៗឃើញៗ គឺដែលកើតមានហើយបាត់ៗ ហើយមានឡើងវិញតាមកាលសម័យ; បើនិយាយដោយការរៀបរាប់ គឺ ដី, ទឹក, ភ្លើង, ខ្យល់, អាកាស; មនុស្សសត្វទួទៅទាំងអស់; ឋានមនុស្ស; ឋានសួគ៌; ឋានព្រហ្ម; ឋាននរក, ប្រេត ។ ល ។ប្រើភ្ជាប់ជាមួយនឹងសព្ទដទៃបានតាមគួរដល់ការប្រកប; បើរៀងខាងដើម អ. ថ. លោកៈ, ដូចជា
    លោកធម៌, លោកបាល, លោកសន្និវាស ជាដើម; បើរៀងពីខាងចុង អ. ថ. លោក, ដូចជា : ទេវលោក, ព្រហ្មលោក, មនុស្សលោក ជាដើម ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  2. ន លោកកថា រឿងរ៉ាវសម្រាប់លោក, រឿងព្រេង ។ លោកកោលាហល (—កោល៉ាហល់) ការភ្ញាក់ផ្អើល, ជ្រួលជ្រើម ក្នុងពិភពលោក ។ លោកខាណុ ឬ —ស្ថាណុ ( ព. ប្រ. ) មនុស្សដែលប្រព្រឹត្តអំពើអាក្រក់ក្រៃពេកទុកដូចជាដង្គត់ឬដូចជាចម្រូងក្នុងលោក ។ លោកគតិ ដំណើររបស់លោក គឺអំពើឬកិច្ចការរបស់មនុសឬសត្វ ។ លោកគរុ ឬ —គុរុ អ្នកធ្ងន់ក្នុងលោកឬដែលជាគ្រូរបស់សត្វលោកគឺព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម ។ លោកចក្ខុ ឬ —ចក្សុ ភ្នែករបស់លោក គឺព្រះអាទិត្យ ។ លោកចលាចល ( —ចៈល៉ាចល់ ) ការកម្រើករំពើកក្នុងលោក ។ លោកចិន្ដា (—ចិន-ដា) សេចក្ដីរិះគិតអំពីលោក គឺការរិះគិតរកហេតុរកដំណើរក្នុងលោក ។ លោកជនក ( —ជ:នក់ ) ឬ លោកបិតា បិតារបស់លោក គឺព្រះសិវៈឬ វិស្ណុ ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ) ។ លោកជននី (—ជៈនៈ—) ឬ លោកមាតា មាតារបស់លោក គឺនាងឧមា ឬ លក្ស្មី ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ។ លោកជេដ្ឋ, —ជេស្ឋ ឬ —សេដ្ឋ អ្នកប្រសើរឬចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម ។ លោកត្ថចរិយា ( លោក័ត-ថៈចៈរ៉ិយ៉ា ) ការប្រព្រឹត្តអំពើជាប្រយោជន៍ដល់លោក ( ចរិយារបស់ពុទ្ធាទិបណ្ឌិត ) ។ លោកត្រ័យ លោកបី គឺ មនុស្សលោក, ទេវលោក, ព្រហ្មលោក; មានន័យដទៃផ្សេងថា មេឃឬឋានសួគ៌, ផែនដី, ឱកាសកណ្ដាល ( ចន្លោះមេឃនិងដី ) ឬបាតាល ។ លោកធម្មតា ( —ធ័ម-មៈដា ) ធម្មតារបស់លោក គឺការមិនទៀងរបស់លោក ។ លោកធម៌ ធម៌សម្រាប់លោក គឺអាការ, សណ្ដាប់ធ្នាប់ឬធម្មតារបស់សត្វលោក; តាមពុទ្ធសាសនាថាមាន ៨ យ៉ាងគឺ ១- លាភៈ ការបាន; ២- អលាភៈ ការខានបានឬខាតបង់; ៣ យសៈ ការមានយសស័ក្ដិ; ៤- អយសៈ ការមិនមានយសស័ក្តិ ឬការថ្លោះធ្លាក់យសស័ក្តិ; ៥- និន្ទា ការតិះដៀល; ៦- បសំសា ការសរសើរ; ៧- សុខៈ ការបានសុខ; ៨- ទុក្ខៈ ការបានទុក្ខ ។ លោកធាតា ឬ —ធាត្ឫ អ្នកបង្កើតលោកគឺព្រះព្រហ្ម ឬព្រះសិវៈ ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ) ។ លោកធាតុ ( —ធាត ) ចក្រវាល, ទំហំលោកក្នុងមណ្ឌលចក្រវាលមួយៗ ។ លោកនាថ អ្នកដែលជាពំនាក់របស់សត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ; តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា ព្រះព្រហ្ម, ព្រះសិវៈ, ព្រះនារាយណ៍ ។ លោកនាយក (—យក់) អ្នកដឹកនាំសត្វលោក ( ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ) ។ លោកនិន្នាទ ( —និន-នាត ) សូរសព្ទគឹកកងក្នុងលោក; ដំណើរល្បីលេចឮសាយសុសក្នុងលោក ។ លោកនិយម ( —យំ ) ធម្មតារបស់លោក ។ លោកនិស្សរណធម៌ (—និស-សៈរ៉ៈណៈធ័រ ) ធម៌ជាគ្រឿងរលាស់ខ្លួនចេញចាកលោក ( លោកុត្តរធម៌ ) ។ លោកនិស្សិត ដែលអាស្រ័យនៅក្នុងលោក, មនុស្សឬអ្វីៗទាំងអស់ដែលមាននៅក្នុងលោក ។ លោកន្តគូ ( លោក័ន-តៈគូ; បា. < លោក + អន្ត "ទីបំផុត" + គូ "អ្នកដល់") អ្នកដល់នូវទីបំផុតលោក ( ព្រះខីណាស្រព ) ។ លោកន្តទស្សី ( លោក័ន-តៈទ័ស-សី; បា. < លោក + អន្ត "ទីបំផុត" + ទស្សី "អ្នកឃើញ" ) អ្នកឃើញទីបំផុតលោក គឺអ្នកឃើញព្រះនិព្វាន ( ព្រះពុទ្ធ, ព្រះបច្ចេកពុទ្ធ, ព្រះអរហន្ត ) ។ លោកន្តរ ( លោក័ន-តៈរ៉ៈ ឬ លោកន់-ដ; បា. < លោក + អន្តរ "ចន្លោះ" ) ទីឬប្រទេសជាចន្លោះលោក; ឈ្មោះនរកនៅត្រង់ចន្លោះលោក ( ហៅលោកន្តរនរក ក៏បាន ) ។ លោកន្ដរិកសត្វ ( លោក័ន-តៈ រ៉ិកៈស័ត ) សត្វដែលកើតក្នុងលោកន្តរនរក ។ លោកបថ ឬ —បទ ( —បត់ ) ផ្លូវលោក គឺសណ្ដាប់ធ្នាប់, បែបបទ, ទំនៀមរបស់សត្វលោក; ទំនៀមស្រុកទេស ។ លោកបាល អ្នករក្សាលោក គឺមហារាជ ៤ អង្គជាអ្នកគ្រប់គ្រងរក្សាលោក ( ម. ព. ចតុលោកបាល ផង ) ។ លោកបិតាមហា ( សំ. បា. —បិតាមហ ) ជីតារបស់សត្វលោក គឺមហាព្រហ្ម ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ ) ។ លោកប្បវត្តិ ឬ —ប្រវត្តិ ( —ប៉ៈវ័ត ឬ —ប្រវ័ត ) ពង្សាវតារលោក ។ លោកប្រទីប ប្រទីប ( ពន្លឺ ) របស់លោក ( ព្រះសព្វញ្ញុពុទ្ធ ) ។ លោកប្រសិទ្ធ ដែលប្រាកដ, ជាក់ច្បាស់ដល់ពួកមនុស្សទួទៅ, ដែលមានគេដឹងឬស្គាល់ពេញពាស ។ លោកយាត្រា ដំណើរ, ការប្រព្រឹត្តទៅរបស់លោក; កិច្ចការរបស់មនុស្ស; ការរស់នៅ របស់សត្វលោក ។ លោកវឌ្ឍនៈ ឬ —វុឌ្ឍិ សេចក្ដីចម្រើនរបស់លោក ។ លោកវាទ ឬ —វោហារ សម្ដីឬវោហាររបស់លោក ។ លោកវិជ្ជា ឬ —វិទ្យា វិជ្ជាសម្រាប់លោក ( តាមសម័យនិយម ) ។ លោកវិទ អ្នកចេះវិជ្ជាសម្រាប់លោក ។ លោកវិទូ អ្នកដឹងច្បាស់នូវលោក ( ព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ) ។ លោកវិនាស សេចក្ដីវិនាសលោក, ការប្រល័យលោក ។ លោកសក្ខី ឬ —សាក្សី ( សំ. —សាក្សិន៑ ) បន្ទាល់របស់លោក គឺភ្លើង; ព្រះព្រហ្ម ។ លោកសង្គ្រោះ ( សំ. —សំគ្រហ ) ការសង្គ្រោះមនុស្សមិនរើសមុខ, ការជួយទំនុកបម្រុងមនុស្សផងគ្នាឲ្យបានសុខ, ឲ្យកើតសន្តិភាព ។ លោកសណ្ឋាន ទ្រង់ទ្រាយ ឬបែបភាពពិភពលោក, ភូគោល ។ លោកសន្តិភាព សេចក្ដីស្ងប់របស់លោក ។ លោកសន្តិសុខ ដំណើរសុខសាន្តរបស់លោក ។ លោកសន្និវាស ពពួកសត្វដែលនៅអាស្រ័យក្នុងលោក, ពួកមនុស្ស; លោកទាំងអស់ ។ លោកសព្ទ ( —ស័ប ) សូរសព្ទរបស់លោក; ភាសាសម្ដីរបស់សត្វលោក ។ លោកស្ថិតិ ដំណើរស្ថិតនៅរបស់លោក, ដំណើរដែលលោកតាំងនៅតាមកាលកំណត់; អាយុផែនដី ។ លោកហាស ឬ —ហាសៈ សេចក្ដីរីករាយសប្បាយរបស់ពួកមនុស្ស ។ ល ។ លោកាធិបតី ( —ធិ ប៉ៈដី; សំ. បា. —តិ < លោក + អធិបតិ ) អធិបតីរបស់លោក ( មហាព្រហ្ម ); ម្ចាស់របស់លោក, ម្ចាស់ទ្វីប ( ស្ដេចចក្រពត្តិ ) ។ លោកាធិបតេយ្យ ( —ធិប៉ៈតៃ ) ការប្រកាន់យកលោកជាធំ គឺការខ្លាចចិត្តពួកមនុស្សផងគ្នា; ការប្រុងប្រយ័ត្នមិនហ៊ានធ្វើអំពើអាក្រក់ ព្រោះខ្លាចគេដឹង នឹកខ្មាសគេទុកជាមុន ។ លោកាធិប្បាយ ឬ លោកាភិប្រាយ ( បា. < លោក + អធិប្បាយ ឬ សំ. < លោក + អភិប្រាយ ) សេចក្ដីអធិប្បាយអំពីលោកសណ្ឋាន ។ លោកានុវត្តន៍ ឬ លោកានុវត្តិ ( —វ័ត; បា. < លោក + អនុវត្តន ឬ អនុវត្តិ ) ការប្រព្រឹត្តតាមលោក គឺការអនុលោមតាមបែបបទរបស់មនុស្សផងគ្នា, ការយកតម្រាប់គ្នា ។ លោកាមិស ឬ —សៈ ( បា. —ស; សំ. —ឞ, < លោក + អាមិស ឬ —ឞ )នុយរបស់សត្វលោក គឺបញ្ចកាមគុណ ( រូប, សំឡេង, ក្លិន, រស, សម្ផស្ស ) ។ លោកាយតៈ ឬ លោកាយតសាស្ត្រ ( —យ៉ៈតៈ ឬ —សាស) គម្ពីរសម្ដែងគតិលោកដែលមានដំណើរសេចក្ដីរយីករយាកមិនគួរជឿ ឬគម្ពីរដែលមានសេចក្ដីបដិសេធថាឋានសួគ៌ឋាននរកមិនមាន ។ លោកាយតិកៈ ( —យ៉ៈតិ-កៈ)អ្នកដែលស្ទាត់ជំនាញខាងលោកាយតសាស្ត្រ; បើស្ត្រីជា លោកាយតិកា ។ លោកុត្តរ ( —កុត-តៈរ៉ៈ ឬ —កុត-ដ; បា. < លោក + ឧត្តរ "ឆ្លង; ប្រសើរ, ក្រៃលែង, លើសលែង" ) ឬ លោកុត្តរធម៌ ធម៌ចម្លងសត្វឲ្យចេញផុតចាកលោក គឺ មគ្គ ៤, ផល ៤, និព្វាន ១; ហៅថា នព្វលោកុត្តរធម៌ ក៏បាន ( ព. ពុ. ) ។ លោកុត្តរចិត្ត ( —កុត-តៈរ៉ៈចិត ) ចិត្តដែលឆ្លងផុតចាកលោក គឺចិត្តរបស់អរិយបុគ្គល ដែលបានសម្រេចមគ្គផលហើយ ( ព. ពុ. ) ។ លោកុត្តរសម្បត្តិ ( —កុត-តៈរ៉ៈសំប័ត ) មគ្គផលនិព្វាន ( ព. ពុ. ) ។ លោកុត្តរាភិសម័យ ( —កុត-តៈរ៉ាភិសៈម៉ៃ; បា. < លោក + ឧត្តរ + អភិសមយ) ការបានសម្រេចមគ្គផល ( ព. ពុ. ) ។ លោកុត្តរារិយមគ្គ ( —កុត-តៈរ៉ារ៉ិយៈម័ក; បា. < លោក + ឧត្ដរ + អរិយ + មគ្គ ) ផ្លូវរបស់អរិយបុគ្គលសម្រាប់ឆ្លងចាកលោក ( ព. ពុ. ) ។ លោកេស ( បា. < លោក + ឦស ឬ សំ. —ឦឝ "ដែលជាធំ" ) អ្នកដែលជាធំ ឬជាចម្បងជាងសត្វលោក គឺព្រះសម្មាសម្ពុទ្ធ ( តាមលទ្ធិព្រាហ្មណ៍ថា មហាព្រហ្ម ) ។ លោកេស្វរ: ( —កេស-ស្វៈរ៉ៈ; សំ. < លោក + ឦឝ្វរ "ដែលជាធំ"; បា. លោកិស្សរ < លោក + ឥស្សរ ) អ្នកដែលជាធំក្នុងលោកឬជាងសត្វលោក។ នាមរបស់ពោធិសត្វដែលពួកពុទ្ធសាសនិកខាងឧត្តរនិកាយឬមហាយានសន្មតដោយផ្សែផ្សំតាមមតិរបស់ខ្លួន, ប្រកាសជំនឿថាជាធំខាងការបីបាច់រក្សាសត្វលោក ក្នុងសាសនារបស់ព្រះសក្យមុនីគោតម, ផ្គូធៀបគ្នានឹងមហាព្រហ្មឬវិស្ណុរបស់ពួកព្រាហ្មណ៍ ( ហៅ អវលោកេស្វរៈក៏បាន ) ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  3. ន ភាជនលោក ( ភាជៈនៈលោក ) ប្រទេសសម្រាប់សត្វលោកនៅអាស្រ័យ, កន្លែងកើតស្លាប់របស់ពពួកសត្វ ។ ទេវលោក ឋានសួគ៌ ។ បរលោក ( ប៉ៈរៈ— ឬ ប-ល៉ោក ) លោកខាងមុខ ។ បេតលោក ឬ ប្រេត— ( ប៉េតៈ— ឬ ប្រេតៈ— ) ឋានប្រេត, លំនៅរបស់ពួកប្រេត ។ ព្រហ្មលោក ឋានព្រហ្ម ។ មនុស្សលោក ឋានមនុស្ស; មនុស្សប្រុសស្រី ។ យមលោក ឬ អបាយលោក អបាយភូមិ ។ សត្តលោក ឬ សត្វ— ពពួកសត្វ។ ឥធលោក ( អ៊ិធៈ— ) លោកនេះ, ជាតិនេះ ។ ឱកាសលោក ( ឱកាសៈ— ) ភាគអាកាស ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  4. បុ ព្រះអង្គ; អ្នក; គាត់ ។ ពាក្យគោរពសម្រាប់និយាយជាជំនួសឈ្មោះបុគ្គលថ្នាក់ខ្ពស់ជាងខ្លួន ឬថ្នាក់ស្មើនឹងខ្លួន ដែលត្រូវនិយាយទៅរក ឬដែលត្រូវនិយាយដល់
    អញ្ជើញលោកពិសា!; លោកមិនអញ្ជើញមកទេ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  5. បុ សម្រាប់ប្រើផ្សំពីខាងដើមនាមនាម ដែលគួរប្រកបដោយសេចក្ដីគោរព
    លោកអ្នកឧកញ៉ា**. . . , លោកអភិបាលខែត្រ, លោកនាយ, លោកឪពុក, លោកគ្រូ, លោកតា, លោកយាយ, លោកមា, លោកក្មួយ ។ ល ។ **ពាក្យ "ឧកញ៉ា" ត្រូវបានកែតម្រូវពីពាក្យដើម "ឲកញ៉ា" ដោយហេតុថាពុំមានពាក្យ "ឲកញ៉ា" ទេ អនុលោមតាមវចនានុក្រមខ្មែរ សម្ដេច ជួន ណាត។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត
  6. បុ សម្រាប់ហៅបព្វជិតទាំងពួង : និមន្តលោកឆាន់ ។ ល ។
    វចនានុក្រម សម្ដេចសង្ឃរាជ ជួនណាត

Look up another word in the Khmer Dictionary

More words

រវាង ល្អ រាជ ព្រោះ ប្រព្រឹត្ត ពាក់ ទាំងឡាយ រឿង ខ្ពស់ ក្រសួង ត្រី បែប ផ្ទះ បញ្ចូល ក្រោយ ដ៏ ខ្ញុំ ស៊ី សិទ្ធិ គិត តំបន់ ចំណាយ ផ្សំ សំពត់

Source: Samdech Chuon Nath Khmer dictionary and Khmer lexicons.