រំលងទៅមាតិកា

ប្រតិទិន និងថ្ងៃបុណ្យ

របៀបអានប្រតិទិនចន្ទគតិខ្មែរ (កើត រោច ថ្ងៃសីល)

កែប្រែចុងក្រោយ: អាន ៦ នាទី

ដើម្បីអានប្រតិទិនចន្ទគតិខ្មែរ សូមមើលបីចំណុចក្នុងថ្ងៃខែនីមួយៗ៖ ថ្ងៃនៃពាក់កណ្ដាលខែ (ឧទាហរណ៍ ៥កើត ឬ ៨រោច) ខែចន្ទគតិ និងឈ្មោះឆ្នាំ (ឆ្នាំសត្វ ស័ក និងពុទ្ធសករាជ)។ ឃ្លាពេញលេញដូចជា «ថ្ងៃសុក្រ ១៥កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំមមី អដ្ឋស័ក ព.ស.២៥៧០» ត្រូវនឹងថ្ងៃទី ១ ខែឧសភា ឆ្នាំ ២០២៦ ជាថ្ងៃវិសាខបូជា។ ឧបករណ៍ បំប្លែងថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរ ឥតគិតថ្លៃ បង្ហាញឃ្លានេះសម្រាប់គ្រប់ថ្ងៃ ចាប់ពីឆ្នាំ ១៩០០ ដល់ ២១០០។

អត្ថបទនេះពន្យល់ផ្នែកនីមួយៗ មួយជំហានម្តងៗ ដើម្បីឱ្យអ្នកអាចអានប្រតិទិនបោះពុម្ព សំបុត្រការ ឬសេចក្តីជូនដំណឹងពីវត្តបានយ៉ាងច្បាស់។

របៀបអានថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរ មួយជំហានម្តងៗ

  1. រកថ្ងៃក្នុងសប្តាហ៍ និងថ្ងៃចន្ទគតិ។ ថ្ងៃខែចាប់ផ្តើមដោយថ្ងៃក្នុងសប្តាហ៍ (ថ្ងៃសុក្រ) បន្ទាប់មកលេខពី ១ ដល់ ១៥ ហើយភ្ជាប់ដោយពាក្យ កើត ឬ រោច។ ថ្ងៃខែខ្មែរច្រើនសរសេរជាលេខខ្មែរ។ បើអ្នកមិនទាន់ស៊ាំ បំប្លែងលេខខ្មែរ អាចប្តូរ ១៥ ទៅជា 15 ឱ្យបាន។
  2. អានខែចន្ទគតិ។ ក្រោយពាក្យ «ខែ» គឺជាឈ្មោះខែមួយក្នុងចំណោម ១២ ខែ ដូចជា ពិសាខ។ តារាងខាងក្រោមរៀបតាមលំដាប់។
  3. អានឆ្នាំសត្វ និងស័ក។ «ឆ្នាំមមី» គឺឆ្នាំសេះ ហើយ «អដ្ឋស័ក» គឺឆ្នាំទីប្រាំបីនៃវដ្តស័ក ១០ ឆ្នាំ។
  4. អានឆ្នាំពុទ្ធសករាជ។ ក្រោយអក្សរកាត់ ព.ស. គឺលេខឆ្នាំពុទ្ធសករាជ ដែលច្រើនជាងឆ្នាំសុរិយគតិ ៥៤៣ ឬ ៥៤៤។
  5. ផ្ទៀងផ្ទាត់ជាមួយឧបករណ៍បំប្លែង។ បើក បំប្លែងថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរ ជ្រើសថ្ងៃសុរិយគតិ (ឬចុច ថ្ងៃមុន និង ថ្ងៃបន្ទាប់) ហើយប្រៀបធៀប។ បើចង់បំប្លែងបញ្ច្រាស ជ្រើស ចន្ទគតិខ្មែរ → សុរិយគតិ រួចជ្រើសថ្ងៃ កើត ឬ រោច ខែចន្ទគតិ និងឆ្នាំ។

គន្លឹះ៖ ឧបករណ៍នេះបង្ហាញដំណាក់កាលព្រះចន្ទ ថាតើថ្ងៃនោះជាថ្ងៃសីលឬទេ ថ្ងៃសីលបន្ទាប់ និងថ្ងៃបុណ្យនៅថ្ងៃនោះផងដែរ។ ប៊ូតុង ចម្លងកាលបរិច្ឆេទខ្មែរ ចម្លងឃ្លាពេញលេញសម្រាប់ដាក់ក្នុងសំបុត្រ ឬលិខិត។

កើត និងរោច៖ ពាក់កណ្ដាលខែទាំងពីរ

ប្រតិទិនខ្មែរ (ចន្ទគតិ មានន័យថា «ការរាប់តាមព្រះចន្ទ») ដើរតាមព្រះចន្ទ។ ខែនីមួយៗចាប់ផ្តើមនៅថ្ងៃបន្ទាប់ពីព្រះចន្ទថ្មី ហើយចែកជាពីរពាក់កណ្ដាល៖

  • កើត គឺពាក់កណ្ដាលដែលព្រះចន្ទកំពុងធំឡើង មាន ១៥ ថ្ងៃជានិច្ច។ ពេញបូណ៌មីត្រូវនឹងថ្ងៃ ១៥កើត។
  • រោច គឺពាក់កណ្ដាលដែលព្រះចន្ទកំពុងស្រក រាប់ពី ១រោច ឡើងវិញ ហើយចប់ពេលព្រះចន្ទថ្មីនៅ ១៤រោច ឬ ១៥រោច។

ដូច្នេះ «៨រោច» មិនមែនមានន័យថាថ្ងៃទី ២៣ នៃខែទេ គឺត្រូវប្រាប់ជានិច្ចថាលេខនោះស្ថិតនៅពាក់កណ្ដាលខែណា។ នៅលើ ប្រតិទិនខ្មែរ ប្រអប់ថ្ងៃនីមួយៗបង្ហាញថ្ងៃសុរិយគតិនៅខាងលើ និងថ្ងៃចន្ទគតិនៅខាងក្រោម ហើយប្រអប់នៃថ្ងៃ ១កើត បង្ហាញឈ្មោះខែចន្ទគតិថ្មីជំនួសលេខវិញ ដើម្បីឱ្យអ្នកមើលឃើញថាខែនីមួយៗចាប់ផ្តើមនៅត្រង់ណា។ ខែសុរិយគតិមួយតែងតែត្រួតលើខែចន្ទគតិពីរ។

ខែចន្ទគតិទាំង ១២ និងខែ ២៩ ឬ ៣០ ថ្ងៃ

ខែចន្ទគតិតាមលំដាប់មាន៖

ល.រ ឈ្មោះខែ ចំនួនថ្ងៃ
១ មិគសិរ ២៩
២ បុស្ស ៣០
៣ មាឃ ២៩
៤ ផល្គុន ៣០
៥ ចេត្រ ២៩
៦ ពិសាខ ៣០
៧ ជេស្ឋ ២៩ (៣០ ក្នុងឆ្នាំចន្ទ្រាធិមាស)
៨ អាសាឍ ៣០
៩ ស្រាពណ៌ ២៩
១០ ភទ្របទ ៣០
១១ អស្សុជ ២៩
១២ កក្ដិក ៣០

វដ្តព្រះចន្ទមួយមានប្រហែល ២៩,៥ ថ្ងៃ ដូច្នេះខែឆ្លាស់គ្នារវាង ៣០ ថ្ងៃ (ចប់នៅ ១៥រោច) និង ២៩ ថ្ងៃ (ចប់នៅ ១៤រោច)។ ខែ ៣០ ថ្ងៃ ៦ ខែ និងខែ ២៩ ថ្ងៃ ៦ ខែ បង្កើតបានឆ្នាំចន្ទគតិធម្មតា ៣៥៤ ថ្ងៃ ដែលខ្លីជាងឆ្នាំសុរិយគតិប្រហែល ១១ ថ្ងៃ។ នេះហើយជាមូលហេតុដែលថ្ងៃចន្ទគតិមួយរំកិលប្រហែល ១០ ទៅ ១២ ថ្ងៃ ពីមួយឆ្នាំសុរិយគតិទៅមួយឆ្នាំទៀត។

អធិកមាស និងចន្ទ្រាធិមាស

ដើម្បីឱ្យស្របនឹងព្រះអាទិត្យ និងរដូវ ប្រតិទិនបន្ថែមពេលវេលាដូចតទៅ៖

  • អធិកមាស (ខែបន្ថែម)។ ខែអាសាឍក្លាយជាពីរ គឺ បឋមាសាឍ (អាសាឍទីមួយ) និង ទុតិយាសាឍ (អាសាឍទីពីរ) ខែនីមួយៗ ៣០ ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យឆ្នាំនោះមាន ៣៨៤ ថ្ងៃ។ ឆ្នាំ ២០២៦ និង ២០២៩ ជាឆ្នាំអធិកមាស។ ក្នុងឆ្នាំ ២០២៦ បឋមាសាឍចាប់ផ្តើមថ្ងៃទី ១៥ មិថុនា ទុតិយាសាឍថ្ងៃទី ១៥ កក្កដា ហើយចូលព្រះវស្សានៅថ្ងៃ ១រោច ខែទុតិយាសាឍ (៣០ កក្កដា ២០២៦)។
  • ចន្ទ្រាធិមាស (ថ្ងៃបន្ថែម)។ ខែជេស្ឋមាន ៣០ ថ្ងៃ ជំនួសឱ្យ ២៩ ថ្ងៃ ធ្វើឱ្យឆ្នាំនោះមាន ៣៥៥ ថ្ងៃ ដូចឆ្នាំ ២០២៥។

អធិកមាស និងចន្ទ្រាធិមាស មិនដែលធ្លាក់ក្នុងឆ្នាំតែមួយទេ។ ទិដ្ឋភាព ពេញមួយឆ្នាំ នៃប្រតិទិនខ្មែរ បង្ហាញនៅក្បាលទំព័រថាឆ្នាំនោះជាឆ្នាំប្រភេទណា។ ក្រោយឆ្នាំអធិកមាស ថ្ងៃចន្ទគតិនឹងថយក្រោយប្រហែល ១៩ ថ្ងៃ បើធៀបនឹងប្រតិទិនសុរិយគតិ។

គន្លឹះ៖ បើពិធីមួយកំណត់នៅ «ខែអាសាឍ» ក្នុងឆ្នាំអធិកមាស ឧបករណ៍បំប្លែងបង្ហាញទាំងបឋមាសាឍ និងទុតិយាសាឍ ហើយកត់សម្គាល់ថាពិធីបុណ្យធ្វើនៅខែទុតិយាសាឍ។

ថ្ងៃសីល

ថ្ងៃសីលតាមព្រះពុទ្ធសាសនា ដើរតាមដំណាក់កាលព្រះចន្ទ៖

  • ៨កើត៖ ព្រះចន្ទពាក់កណ្ដាលវង់ ពេលកំពុងធំឡើង
  • ១៥កើត៖ ពេញបូណ៌មី
  • ៨រោច៖ ព្រះចន្ទពាក់កណ្ដាលវង់ ពេលកំពុងស្រក
  • ថ្ងៃចុងក្រោយនៃរោច៖ ១៥រោច ក្នុងខែ ៣០ ថ្ងៃ ឬ ១៤រោច ក្នុងខែ ២៩ ថ្ងៃ (ព្រះចន្ទថ្មី)

ដូច្នេះមានថ្ងៃសីល ៤ ថ្ងៃក្នុងមួយខែ ឬ ៤៩ ទៅ ៥០ ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំសុរិយគតិ។ នៅថ្ងៃទាំងនេះ ពុទ្ធបរិស័ទខ្មែរជាច្រើនទៅវត្ត ប្រគេនចង្ហាន់ព្រះសង្ឃ និងសមាទានសីល។ ថ្ងៃពេញបូណ៌មី និងថ្ងៃព្រះចន្ទថ្មីសំខាន់ជាងគេ។ នៅលើប្រតិទិនខ្មែរ ចំណុចពណ៌មាសសម្គាល់ថ្ងៃសីល ពណ៌ក្រហមសម្គាល់ថ្ងៃឈប់សម្រាកសាធារណៈ និងចំណុចពណ៌ខៀវសម្គាល់ទិវាផ្សេងៗ។ ចុចប៊ូតុង Holy days of the year (.ics) ដើម្បីបន្ថែមថ្ងៃសីលទាំងអស់ទៅប្រតិទិនក្នុងទូរស័ព្ទ ឬប្រើទំព័រ ថ្ងៃឈប់សម្រាកខ្មែរ ដែលអាចនាំចេញតែថ្ងៃពេញបូណ៌មី និងព្រះចន្ទថ្មីបាន។

ឆ្នាំសត្វ ស័ក និងពុទ្ធសករាជ

ថ្ងៃខែខ្មែរមួយ ដាក់ឈ្មោះឆ្នាំបីប្រភេទ៖

  • ឆ្នាំសត្វ៖ វដ្ត ១២ ឆ្នាំ ចាប់ពី ជូត ឆ្លូវ ខាល … រហូតដល់ កុរ។ ឆ្នាំ ២០២៦ ជាឆ្នាំមមី (សេះ)។
  • ស័ក៖ វដ្ត ១០ ឆ្នាំ ចាប់ពី ឯកស័ក ដល់ សំរឹទ្ធិស័ក។
  • ពុទ្ធសករាជ (ព.ស.)៖ ច្រើនជាងឆ្នាំសុរិយគតិ ៥៤៣ ឬ ៥៤៤។

ឆ្នាំសត្វ និងស័កប្តូរនៅពេលចូលឆ្នាំខ្មែរពាក់កណ្ដាលខែមេសា ប៉ុន្តែឆ្នាំពុទ្ធសករាជប្តូរនៅថ្ងៃវិសាខបូជា គឺថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែពិសាខ។ ឧទាហរណ៍ ថ្ងៃទី ៣០ មេសា ២០២៦ គឺ «១៤កើត ខែពិសាខ ឆ្នាំមមី ព.ស.២៥៦៩»៖ ចូលឆ្នាំមមីរួចហើយ តែនៅជាពុទ្ធសករាជ ២៥៦៩ នៅឡើយ។ ថ្ងៃបន្ទាប់ ដែលជាថ្ងៃវិសាខបូជា ទើបឆ្នាំប្តូរទៅជា ព.ស.២៥៧០។

កំហុសទូទៅដែលគួរជៀសវាង

  • គិតថាគ្រប់ខែមាន ១៥រោច។ ថ្ងៃ ១៥រោច មានតែក្នុងខែ ៣០ ថ្ងៃប៉ុណ្ណោះ។ ក្នុងខែ ២៩ ថ្ងៃ ថ្ងៃចុងក្រោយគឺ ១៤រោច ហើយថ្ងៃសីល និងពិធីព្រះចន្ទថ្មីធ្វើនៅថ្ងៃនោះ។
  • ប្តូរឆ្នាំពុទ្ធសករាជនៅពេលចូលឆ្នាំ។ ឆ្នាំ ព.ស. ប្តូរនៅថ្ងៃវិសាខបូជា មិនមែនថ្ងៃទី ១៤ មេសាទេ។
  • ធ្វើបុណ្យខួបនៅថ្ងៃសុរិយគតិដដែលរៀងរាល់ឆ្នាំ។ ខួបមរណភាពដែលធ្វើតាមថ្ងៃចន្ទគតិ រំកិលរៀងរាល់ឆ្នាំ។ សូមប្រើ ចន្ទគតិខ្មែរ → សុរិយគតិ ហើយចុច Add next 10 to calendar (.ics) ដើម្បីរក្សាទុកដប់ឆ្នាំខាងមុខ ដែលបានគិតអធិកមាសរួចស្រេច។
  • មិនសួរវត្ត។ គេហទំព័រនេះប្រើប្រតិទិនគណនាបុរាណ ដូចប្រតិទិនខ្មែរដែលបោះពុម្ព។ វត្តខ្លះអាចប្រារព្ធពិធីបុណ្យនៅថ្ងៃផ្សេង ដូច្នេះសម្រាប់ពិធីសាសនា សូមធ្វើតាមវត្តរបស់អ្នក បើខុសគ្នា។

សេចក្តីសង្ខេប

ថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរអានតាមលំដាប់៖ ថ្ងៃក្នុងសប្តាហ៍ លេខថ្ងៃជាមួយកើត ឬរោច ខែចន្ទគតិ ឆ្នាំសត្វ ស័ក និងពុទ្ធសករាជ។ ខែឆ្លាស់គ្នារវាង ៣០ និង ២៩ ថ្ងៃ អធិកមាសបំបែកខែអាសាឍជាពីរ ចន្ទ្រាធិមាសបន្ថែមមួយថ្ងៃលើខែជេស្ឋ ហើយថ្ងៃសីលត្រូវនឹង ៨កើត ១៥កើត ៨រោច និងថ្ងៃចុងក្រោយនៃរោច។ ពិនិត្យថ្ងៃណាមួយដោយ បំប្លែងថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរ មើលមួយខែពេញនៅលើ ប្រតិទិនខ្មែរ ហើយអានអំពីពិធីបុណ្យធំៗក្នុង ភ្ជុំបិណ្ឌ ចូលឆ្នាំខ្មែរ និងបុណ្យអុំទូក។

សំណួរដែលសួរញឹកញាប់

តើពាក្យ កើត និង រោច មានន័យដូចម្តេច?

កើត គឺពាក់កណ្ដាលខែដែលព្រះចន្ទកំពុងធំឡើង ចាប់ពីថ្ងៃបន្ទាប់ពីព្រះចន្ទថ្មី រហូតដល់ពេញបូណ៌មីនៅថ្ងៃ ១៥កើត។ រោច គឺពាក់កណ្ដាលខែដែលព្រះចន្ទកំពុងស្រកវិញ ដែលរាប់ពី ១រោច ឡើងវិញ ហើយបញ្ចប់នៅ ១៤រោច ឬ ១៥រោច ពេលព្រះចន្ទថ្មី។

តើធ្វើដូចម្តេចដើម្បីដឹងថ្ងៃខែចន្ទគតិនៃថ្ងៃនេះ?

បើក បំប្លែងថ្ងៃខែចន្ទគតិខ្មែរ។ វាបើកលើថ្ងៃនេះស្រាប់ ហើយបង្ហាញឃ្លាថ្ងៃខែខ្មែរពេញលេញ ថ្ងៃកើត ឬរោច ខែចន្ទគតិ ឆ្នាំសត្វ ស័ក ឆ្នាំពុទ្ធសករាជ និងថ្ងៃសីលបន្ទាប់។

ហេតុអ្វីខែចន្ទគតិខ្លះមាន ២៩ ថ្ងៃ ខ្លះទៀតមាន ៣០ ថ្ងៃ?

វដ្តព្រះចន្ទមួយមានប្រហែល ២៩,៥ ថ្ងៃ ដូច្នេះខែខ្មែរឆ្លាស់គ្នារវាងខែ ៣០ ថ្ងៃ (ចប់នៅ ១៥រោច) និងខែ ២៩ ថ្ងៃ (ចប់នៅ ១៤រោច)។ ហេតុនេះឆ្នាំចន្ទគតិធម្មតាមាន ៣៥៤ ថ្ងៃ។

តើអធិកមាសជាអ្វី?

នៅឆ្នាំខ្លះ ខែអាសាឍត្រូវបានបំបែកជាពីរខែ គឺ បឋមាសាឍ និង ទុតិយាសាឍ ដូច្នេះឆ្នាំនោះមាន ១៣ ខែ និង ៣៨៤ ថ្ងៃ។ ការនេះធ្វើឱ្យពិធីបុណ្យនៅតែស្ថិតក្នុងរដូវដដែល។ ឆ្នាំ ២០២៦ និង ២០២៩ ជាឆ្នាំអធិកមាស។

តើថ្ងៃណាខ្លះជាថ្ងៃសីល?

ថ្ងៃ ៨កើត ១៥កើត (ពេញបូណ៌មី) ៨រោច និងថ្ងៃចុងក្រោយនៃរោច (១៥រោច ក្នុងខែ ៣០ ថ្ងៃ ឬ ១៤រោច ក្នុងខែ ២៩ ថ្ងៃ)។ ដូច្នេះមានថ្ងៃសីល ៤ ថ្ងៃក្នុងមួយខែ ឬ ៤៩ ទៅ ៥០ ថ្ងៃក្នុងមួយឆ្នាំសុរិយគតិ។

ហេតុអ្វីឆ្នាំពុទ្ធសករាជប្តូរនៅខែឧសភា មិនមែនខែមេសា?

ឆ្នាំសត្វ និងស័កប្តូរនៅពេលចូលឆ្នាំខ្មែរពាក់កណ្ដាលខែមេសា ប៉ុន្តែឆ្នាំពុទ្ធសករាជ (ព.ស.) ប្តូរនៅថ្ងៃវិសាខបូជា គឺថ្ងៃពេញបូណ៌មីខែពិសាខ ដែលត្រូវនឹងចុងខែមេសា ខែឧសភា ឬដើមខែមិថុនា។